خرم آباد: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''خرمآباد،''' مركز استان لرستان و مركز شهرستاني به همين نام در غرب ايران. '''شهرستان خرمآباد''' برابر آخرين تغييرات در تقسيمات كشوري، داراي 6 بخش، 6 شهر و 22 دهستان است. اين شهرستان از شمال با شهرستانهاي دلفان، سلسله و بروجرد از شرق با شهرستان...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''خرمآباد،''' | '''خرمآباد،''' مرکز [[استان لرستان]] و مرکز شهرستانی به همین نام در غرب ایران. | ||
'''شهرستان خرمآباد''' برابر | '''شهرستان خرمآباد''' برابر آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 6 بخش، 6 شهر و 22 دهستان است. این شهرستان از شمال با شهرستانهای دلفان، سلسله و بروجرد از شرق با شهرستانهای دورود و الیگودرز، از جنوب با شهرستانهای ذرفول و اندیمشک در استان خوزستان و از غرب و جنوب غرب با شهرستانهای کوهدشت و پل دختر همسایه است.<sup>1</sup> | ||
'''شهر خرمآباد''' با مختصات | '''شهر خرمآباد''' با مختصات جغرافیایی ً15 َ21 ْ48 طول شرقی و ً15 َ29 ْ33 عرض شمالی و ارتفاع 1200 متر از سطح دریا با میانگین حداکثر دما 5/25 درجه سانتیگراد و میانگین حداقل آن 4/9 درجه سانتیگراد و میانگین دمای سالانه آن 4/17 درجه سانتیگراد و میانگین بارندگی سالانه 490 میلیمتر و با 42 روز یخبندان در سال،<sup>2</sup> در فاصله 499 کیلومتری تهران قرار دارد.<sup>3</sup> | ||
خرمآباد در | خرمآباد در دامنه جنوبی سفید کوه به ارتفاع 3060 متر و در دشتی حاصلخیز که توسط چند رود آبیاری میشود واقع است. امکانات نسبتاً مساعد طبیعی، موجب رونق کشاورزی و دامداری و صنایع مرتبط با آنها را در مناطق روستایی و عشایری فراهم ساخته است. | ||
پیش از تأسیس استان لرستان، خرمآباد، شهرستانی بود از توابع استان ششم (خوزستان) که در 1336ش به عنوان مرکز فرمانداری کل و در 1352ش به عنوان مرکز استان جدیدی به نام لرستان برگزیده شد.<sup>4</sup> انتخاب خرمآباد به عنوان مرکز فرمانداری کل و استان، موجب توسعه شهر و عامل جذب جمعیت از نقاط مختلف استان به این شهر گردید. | |||
ظاهراً خرمآباد در | ظاهراً خرمآباد در کنار و یا در بستر شهری تاریخی به نام شاپورخواست واقع است که: «در قدیم در جنوب بروجرد واقع بود و راهی که از نهاوند به اصفهان میرفت به دو شبعه تقسیم میشد؛ شعبه راست به شاپورخواست و شعبه چپ- که جاده اصلی بود- به سمت شرق به کرج ابودلف میرفت. این شهر در زمان ابنحوقل (قر.4 هـ.) به سبب خرمای خود معروف بود. در همین قرن شاپورخواست و بروجرد و نهاوند تحت سلطه حسنویه پیشوای کردان- که دولت خود را در دینور مستقر ساخته بود- درآمد. در زمان حمدالله مستوفی (اوایل قر. 80 هـ.) شهر مزبور خراب گردیده به صورت شهری ساده درآمده بود».<sup>5</sup> | ||
حمدالله | حمدالله مستوفی در نزههالقلوب از این شهر به نام خرماآباد یاد میکند که در آن خرما بسیار است؛<sup>6</sup> اما شاپورخواست و خرمآباد را یکی نمیداند.<sup>7</sup> در حدود العالم من المشرق الی المغرب به عنوان قدیمیترین اثر جغرافیایی بر جای مانده به زبان فارسی از شاپورخواست با نام «سار جلست» یاد شده است<sup>8</sup> و نامی از خرماآباد یا خرمآباد به عنوان شهری در لرستان برده نشده است. لسترنج هم در این باره مینویسد: خرمآباد را، که از زمان امیر تیمور مهمترین نقطه لر کوچک بعد از بروجرد به شمار آمده، هیچکدام از جغرافینویسان عرب در قرون وسطی نام نبردهاند، ولی بسیاری اظهار عقیده کردهاند که شاید خرمآباد همان شاپورخواست باشد که قبل از این تاریخ مکرر نام آن ذکر شده است. اما آنچه خطای این رأی را معلوم میکند این است که حمدالله مستوفی هر کدام از آن دو اسم را جداگانه ذکر کرده، به علاوه محل شاپورخواست را نیز معین نموده است<sup>9</sup> و بالاخره مسعود کیهان در جغرافیای مفصل ایران میگوید: تنها شهر لرستان، خرمآباد و آن قصبهای است که در حدود پنجهزار نفر جمعیت دارد و در دره تنگی واقع شده که کشگان رود از آن میگذرد. خرمآباد در اطراف تپهای بنا شده که در بالای آن آثار خرابههای قدیمی دیده میشود و ظاهراً در دورههای قدیم مرکز توقف قشون برای محافظت اطراف بوده است.<sup>10</sup> وی در ادامه مینویسد: خرمآباد از نظر نظامی کلید خوزستان و لرستان محسوب میشود. در زمان مسلمین به واسطه اهمیت تجارتی راهی از آن به طرف شمال و راهی به خوزستان ساختند و پلهایی نیز بر روی رودخانهها بوده که فلاً خراب و بقایای کمی از آنها باقی است. در مرکز لرستان در سر راه خرمآباد به سیمره قلعهای موسوم به ناصرآباد قرار گرفته که مرکز رؤسای ایل بوده، در کوههای جنوب خرمآباد در نقطهای موسوم به قهر در مرتع طوایف دیرکوند، خرابههای شهر کوچکی از زمان ساسانیان موجود [است] و آثاری در کوههای آن دیده میشود که متعلق به چند هزار سال قبل است. بین رود کشگان و شهر خرمآباد در بالای تپه مرتفعی قلعه خرابهای بوده که جدیداً آن را تعمیر و تبدیل به سربازخانه کردهاند. سابقاً اسم قلعه مزبور فلک الافلاک بوده است».<sup>11</sup> علاوه بر قلعه مذکور، پل تاریخی کشکان، سنگ نوشته تاریخی خرمآباد، مناره آجری، آبشار وارک، مقبره زید بن علی، مسجد امام، بقعه خورشید، کاروانسرای گوشه و... از دیگر آثار بر جای مانده از گذشته هستند که همراه با آثار و جلوههای طبیعی اطراف شهر، از نقاط دیدنی خرمآباد محسوب میشوند.<sup>12</sup> | ||
جمعیت خرمآباد در سرشماری 1375ش، تعداد 272815 تن بود که طبق برآوردهای انجام شده به 313177 تن در 1384ش رسیده است.<sup>14</sup> | |||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
1. '''''دفتر | 1. '''''دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری.''''' تهران: وزارت کشور، 1383. | ||
2. | 2. جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج3، '''''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص465. | ||
3. سازمان | 3. سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه راههای کشور.''''' تهران: 1380، سازمان نقشهبرداری کشور. | ||
4. دفتر | 4. دفتر تقسیمات کشوری. '''''نگاهی به سیر تقسیمات کشوری در ایران.''''' تهران: وزارت کشور، 1383، (بروشور). | ||
5. | 5. معین، محمد. '''''فرهنگ فارسی'''''. ج5: اعلام، چ5، تهران: 1362، امیرکبیر، ص855 (ذیل نام شاپورخواست). | ||
6. | 6. مستوفی قزوینی، حمدالله. '''''نزههالقلوب'''''. ص114. | ||
7. '''''همان.''''' همانجا. | 7. '''''همان.''''' همانجا. | ||
8. '''''حدود العالم من المشرق | 8. '''''حدود العالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، طهوری، ص31. | ||
9. | 9. لسترنج،گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. چ6، تهران: 1383، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص217. | ||
10. | 10. کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران'''''. ج2، '''''سیاسی'''''. تهران: 1311، کتابخانه ابنسینا، ص463،462. | ||
11. '''''همان'''''. همانجا. | 11. '''''همان'''''. همانجا. | ||
12. | 12. مؤسسه گیتاشناسی. '''''(واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استانهای ایران'''''. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص173. | ||
13. | 13. مرکز آمار ایران. (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)'''''. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور'''''. تهران: 1382، مرکز آمار ایران ، ص209و210. | ||
نسخهٔ ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۵۶
خرمآباد، مرکز استان لرستان و مرکز شهرستانی به همین نام در غرب ایران.
شهرستان خرمآباد برابر آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 6 بخش، 6 شهر و 22 دهستان است. این شهرستان از شمال با شهرستانهای دلفان، سلسله و بروجرد از شرق با شهرستانهای دورود و الیگودرز، از جنوب با شهرستانهای ذرفول و اندیمشک در استان خوزستان و از غرب و جنوب غرب با شهرستانهای کوهدشت و پل دختر همسایه است.1
شهر خرمآباد با مختصات جغرافیایی ً15 َ21 ْ48 طول شرقی و ً15 َ29 ْ33 عرض شمالی و ارتفاع 1200 متر از سطح دریا با میانگین حداکثر دما 5/25 درجه سانتیگراد و میانگین حداقل آن 4/9 درجه سانتیگراد و میانگین دمای سالانه آن 4/17 درجه سانتیگراد و میانگین بارندگی سالانه 490 میلیمتر و با 42 روز یخبندان در سال،2 در فاصله 499 کیلومتری تهران قرار دارد.3
خرمآباد در دامنه جنوبی سفید کوه به ارتفاع 3060 متر و در دشتی حاصلخیز که توسط چند رود آبیاری میشود واقع است. امکانات نسبتاً مساعد طبیعی، موجب رونق کشاورزی و دامداری و صنایع مرتبط با آنها را در مناطق روستایی و عشایری فراهم ساخته است.
پیش از تأسیس استان لرستان، خرمآباد، شهرستانی بود از توابع استان ششم (خوزستان) که در 1336ش به عنوان مرکز فرمانداری کل و در 1352ش به عنوان مرکز استان جدیدی به نام لرستان برگزیده شد.4 انتخاب خرمآباد به عنوان مرکز فرمانداری کل و استان، موجب توسعه شهر و عامل جذب جمعیت از نقاط مختلف استان به این شهر گردید.
ظاهراً خرمآباد در کنار و یا در بستر شهری تاریخی به نام شاپورخواست واقع است که: «در قدیم در جنوب بروجرد واقع بود و راهی که از نهاوند به اصفهان میرفت به دو شبعه تقسیم میشد؛ شعبه راست به شاپورخواست و شعبه چپ- که جاده اصلی بود- به سمت شرق به کرج ابودلف میرفت. این شهر در زمان ابنحوقل (قر.4 هـ.) به سبب خرمای خود معروف بود. در همین قرن شاپورخواست و بروجرد و نهاوند تحت سلطه حسنویه پیشوای کردان- که دولت خود را در دینور مستقر ساخته بود- درآمد. در زمان حمدالله مستوفی (اوایل قر. 80 هـ.) شهر مزبور خراب گردیده به صورت شهری ساده درآمده بود».5
حمدالله مستوفی در نزههالقلوب از این شهر به نام خرماآباد یاد میکند که در آن خرما بسیار است؛6 اما شاپورخواست و خرمآباد را یکی نمیداند.7 در حدود العالم من المشرق الی المغرب به عنوان قدیمیترین اثر جغرافیایی بر جای مانده به زبان فارسی از شاپورخواست با نام «سار جلست» یاد شده است8 و نامی از خرماآباد یا خرمآباد به عنوان شهری در لرستان برده نشده است. لسترنج هم در این باره مینویسد: خرمآباد را، که از زمان امیر تیمور مهمترین نقطه لر کوچک بعد از بروجرد به شمار آمده، هیچکدام از جغرافینویسان عرب در قرون وسطی نام نبردهاند، ولی بسیاری اظهار عقیده کردهاند که شاید خرمآباد همان شاپورخواست باشد که قبل از این تاریخ مکرر نام آن ذکر شده است. اما آنچه خطای این رأی را معلوم میکند این است که حمدالله مستوفی هر کدام از آن دو اسم را جداگانه ذکر کرده، به علاوه محل شاپورخواست را نیز معین نموده است9 و بالاخره مسعود کیهان در جغرافیای مفصل ایران میگوید: تنها شهر لرستان، خرمآباد و آن قصبهای است که در حدود پنجهزار نفر جمعیت دارد و در دره تنگی واقع شده که کشگان رود از آن میگذرد. خرمآباد در اطراف تپهای بنا شده که در بالای آن آثار خرابههای قدیمی دیده میشود و ظاهراً در دورههای قدیم مرکز توقف قشون برای محافظت اطراف بوده است.10 وی در ادامه مینویسد: خرمآباد از نظر نظامی کلید خوزستان و لرستان محسوب میشود. در زمان مسلمین به واسطه اهمیت تجارتی راهی از آن به طرف شمال و راهی به خوزستان ساختند و پلهایی نیز بر روی رودخانهها بوده که فلاً خراب و بقایای کمی از آنها باقی است. در مرکز لرستان در سر راه خرمآباد به سیمره قلعهای موسوم به ناصرآباد قرار گرفته که مرکز رؤسای ایل بوده، در کوههای جنوب خرمآباد در نقطهای موسوم به قهر در مرتع طوایف دیرکوند، خرابههای شهر کوچکی از زمان ساسانیان موجود [است] و آثاری در کوههای آن دیده میشود که متعلق به چند هزار سال قبل است. بین رود کشگان و شهر خرمآباد در بالای تپه مرتفعی قلعه خرابهای بوده که جدیداً آن را تعمیر و تبدیل به سربازخانه کردهاند. سابقاً اسم قلعه مزبور فلک الافلاک بوده است».11 علاوه بر قلعه مذکور، پل تاریخی کشکان، سنگ نوشته تاریخی خرمآباد، مناره آجری، آبشار وارک، مقبره زید بن علی، مسجد امام، بقعه خورشید، کاروانسرای گوشه و... از دیگر آثار بر جای مانده از گذشته هستند که همراه با آثار و جلوههای طبیعی اطراف شهر، از نقاط دیدنی خرمآباد محسوب میشوند.12
جمعیت خرمآباد در سرشماری 1375ش، تعداد 272815 تن بود که طبق برآوردهای انجام شده به 313177 تن در 1384ش رسیده است.14
مآخذ:
1. دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری. تهران: وزارت کشور، 1383.
2. جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص465.
3. سازمان نقشهبرداری کشور. نقشه راههای کشور. تهران: 1380، سازمان نقشهبرداری کشور.
4. دفتر تقسیمات کشوری. نگاهی به سیر تقسیمات کشوری در ایران. تهران: وزارت کشور، 1383، (بروشور).
5. معین، محمد. فرهنگ فارسی. ج5: اعلام، چ5، تهران: 1362، امیرکبیر، ص855 (ذیل نام شاپورخواست).
6. مستوفی قزوینی، حمدالله. نزههالقلوب. ص114.
7. همان. همانجا.
8. حدود العالم من المشرق الی المغرب. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، طهوری، ص31.
9. لسترنج،گای. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. چ6، تهران: 1383، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص217.
10. کیهان، مسعود. جغرافیای مفصل ایران. ج2، سیاسی. تهران: 1311، کتابخانه ابنسینا، ص463،462.
11. همان. همانجا.
12. مؤسسه گیتاشناسی. (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استانهای ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص173.
13. مرکز آمار ایران. (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور). بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور. تهران: 1382، مرکز آمار ایران ، ص209و210.
غلامحسین تکمیل همایون