رود هیرمند: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''هيرمند'''، رود مرزي ايران و افغانستان و شاهرگ حياتي سيستان است.<sup>1</sup> اين رود از كوههاي هندوكش و بابايغما در40 كيلومتري غرب كابل سرچشمه ميگيرد و با پيوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طريق دشت مارگو به مرز ايران و افغانستان ميرسد و در...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''هیرمند'''، رود مرزی ایران و افغانستان و شاهرگ حیاتی سیستان است.<sup>1</sup> | ||
این رود از کوههای هندوکش و بابایغما در40 کیلومتری غرب کابل سرچشمه میگیرد و با پیوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طریق دشت مارگو به مرز ایران و افغانستان میرسد و در آنجا به دو شاخهی سیخ رود و هیرمند تقسیم میشود که شاخهی سیخ سر یا پریان، مرز دو کشور را تشکیل میدهد، و به دریاچهی هامون در [[کشور ایران|ایران]] میریزد. شاخهی هیرمند یا رود سیستان نیز در دشت سیستان جریان مییابد.<sup>2</sup> | |||
چندی پس از قرارداد پاریس در 1875م/ 1292ق واگذاری بخشی از مناطق شرقی ایران به انگلستان، اختلاف بر سر چگونگی استفاده از آب هیرمند آغاز شد. بنابر بند 6 این قرارداد با میانجیگری و نظر و رای دولت انگلیس، شاخه اصلی هیرمند در دلتا مرز میان دو کشور تعیین گردید.<sup>3</sup> | |||
طبق | طبق معاهده 1972م/ 1351ش سهم ایران از رود هیرمند به طور میانگین 26 متر مکعب در ثانیه و در تابستان 8 متر مکعب تعیین شد. این میزان بسیار کمتر از سهم آبی است (یک سوم از مجموع آب هیرمند) که قبلاً در 1905م/ 1323ق تعیین شده بود.<sup>4</sup> پس از مذاکرات و مبادله اسناد تصویب شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازمالاجرا اعلام گردید. کودتاهای پیدرپی در افغانستان و اشغال آن توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق، ظاهراً تغییری در نظرگاههای رهبران جدید افغانستان در مورد قرارداد، نداد.<sup>5</sup> مذاکرات اخیر رئیسان جمهور ایران و افغانستان (آقای سید محمد خاتمی و آقای حامد کرزای)، که در جریان سفر به کشورهای یکدیگر، نشانهای از تغییر این قرارداد، مشهود نیست. | ||
عواملی مانند کمی بارش و خشکسالی، انشعاب رودهای فرعی از این رود، احداث سد بر روی آن و ناامنیها و جنگهای داخلی افغانستان و نهایتاً بیتوجهی به مفاد قرارداد 1351ش، در کاهش یا قطع سهم آب ایران موثر بوده است. با قطع آب هیرمند دریاچه هامون خشک و صید ماهی در آن متوقف میشود و زندگی حدود 190 پرنده بومی و مهاجر به خطر میافتد.<sup>6</sup> | |||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
1- مجتهدزاده، | 1- مجتهدزاده، پیروز. '''''ایدههای ژئوپلیتیک و واقعیتهای ایرانی'''''. تهران: نی، 1379، ص 411. | ||
2- | 2- جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1376، ص 483. | ||
3- مجتهدزاده، | 3- مجتهدزاده، پیروز. '''امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران'''. ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، تهران: شیرازه، 1378، ص 431. | ||
4- | 4- نهازی، غلامحسین. '''''بحران آب در خاورمیانه'''''. چ 1. تهران: مرکز پژوهشهای علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1378، ص 106. | ||
5- | 5- فخاری، غلامرضا. '''''اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد هیرمند'''''. چ 1، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76. | ||
6- صبح | 6- صبح خیز، محمدرضا. '''''روزنامه همشهری'''''. 15 آذر 1381. | ||
شوکت مقیمی | شوکت مقیمی | ||
نسخهٔ ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۴۹
هیرمند، رود مرزی ایران و افغانستان و شاهرگ حیاتی سیستان است.1
این رود از کوههای هندوکش و بابایغما در40 کیلومتری غرب کابل سرچشمه میگیرد و با پیوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طریق دشت مارگو به مرز ایران و افغانستان میرسد و در آنجا به دو شاخهی سیخ رود و هیرمند تقسیم میشود که شاخهی سیخ سر یا پریان، مرز دو کشور را تشکیل میدهد، و به دریاچهی هامون در ایران میریزد. شاخهی هیرمند یا رود سیستان نیز در دشت سیستان جریان مییابد.2
چندی پس از قرارداد پاریس در 1875م/ 1292ق واگذاری بخشی از مناطق شرقی ایران به انگلستان، اختلاف بر سر چگونگی استفاده از آب هیرمند آغاز شد. بنابر بند 6 این قرارداد با میانجیگری و نظر و رای دولت انگلیس، شاخه اصلی هیرمند در دلتا مرز میان دو کشور تعیین گردید.3
طبق معاهده 1972م/ 1351ش سهم ایران از رود هیرمند به طور میانگین 26 متر مکعب در ثانیه و در تابستان 8 متر مکعب تعیین شد. این میزان بسیار کمتر از سهم آبی است (یک سوم از مجموع آب هیرمند) که قبلاً در 1905م/ 1323ق تعیین شده بود.4 پس از مذاکرات و مبادله اسناد تصویب شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازمالاجرا اعلام گردید. کودتاهای پیدرپی در افغانستان و اشغال آن توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق، ظاهراً تغییری در نظرگاههای رهبران جدید افغانستان در مورد قرارداد، نداد.5 مذاکرات اخیر رئیسان جمهور ایران و افغانستان (آقای سید محمد خاتمی و آقای حامد کرزای)، که در جریان سفر به کشورهای یکدیگر، نشانهای از تغییر این قرارداد، مشهود نیست.
عواملی مانند کمی بارش و خشکسالی، انشعاب رودهای فرعی از این رود، احداث سد بر روی آن و ناامنیها و جنگهای داخلی افغانستان و نهایتاً بیتوجهی به مفاد قرارداد 1351ش، در کاهش یا قطع سهم آب ایران موثر بوده است. با قطع آب هیرمند دریاچه هامون خشک و صید ماهی در آن متوقف میشود و زندگی حدود 190 پرنده بومی و مهاجر به خطر میافتد.6
مآخذ:
1- مجتهدزاده، پیروز. ایدههای ژئوپلیتیک و واقعیتهای ایرانی. تهران: نی، 1379، ص 411.
2- جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 2، رودها و رودنامه ایران، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1376، ص 483.
3- مجتهدزاده، پیروز. امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران. ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، تهران: شیرازه، 1378، ص 431.
4- نهازی، غلامحسین. بحران آب در خاورمیانه. چ 1. تهران: مرکز پژوهشهای علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1378، ص 106.
5- فخاری، غلامرضا. اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد هیرمند. چ 1، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.
6- صبح خیز، محمدرضا. روزنامه همشهری. 15 آذر 1381.
شوکت مقیمی