آقا رضا عکاسباشی

آقا رضا عكاسباشی، (ز 1259- 1307ق/ 1843- 1889م) پیشخدمت خاصه و عكاس رسمی دربار ناصرالدین شاه و نخستین عكاس حرفه‌ای در تاریخ عكاسی ایران. آقا رضا عكاسباشی كه با لقب‌های آجودان مخصوص و اقبال‌السلطنه نیز نامیده می‌شد، در تهران به دنیا آمد. او فرزند آقا اسمعیل جدیدالاسلام و برادر میرزا علینقی حكیم‌الممالك یكی از پزشكان مخصوص ناصرالدین شاه و از غلام بچه‌ها و پیشخدمت‌های ناصرالدین شاه بود. به خاطر داشتن هوش و استعداد مورد توجه شاه قرار گرفت. اعتمادالسلطنه شرح عكاس شدن او را چنین آورده است:

«... چون خاطر خطیر همایون به رواج و ترقی این علم [عكاسی] تعلق گرفت، خود ذات ملكوتی صفات... بر این علم اطلاع یافته بر آن شدند كه یكی از چاكران دربار حضرت شاهنشاهی و خاصان همایون نیز در این فن مهارتی تمام یابد كه سَفَراً و حَضَراً به موجب امر ملوكانه آشنا و غریبه و ابنیه و آثار قدیمه را عكس‌ بردارد و خاطر مبارك را در اوقات فراغت بدان مشغول سازد. پس آقارضا پیشخدمت خاصه كه امروز [1295ق] آجودان مخصوص حضور و خازن صرف جیب و محل وثوق و اعتماد و از خانه‌زادان حقیقی است به آموختن این علم شریف، بر حسب امر همایون مأمور گشت و چندی برنیامد كه از یُمن توجهات ملوكانه در این علم تكمیل یافت و شناسایی كامل حاصل نمود و خاطر مبارك خسروانی از این معنی خرسند گشته مشارالیه را به عواطف ملوكانه مفتخر ساخته و از برای انتشار این علم و وسعت‌ در این عمل، یكی از عمارات مخصوص پادشاهی را مخصوصاً عكاسخانة مباركه فرموده كه گاهی از كارها فراغت حاصل می‌فرمودند، برای تماشا و ترقی این عمل به آن‌جا تشریف می‌بردند. در اسفار بزرگ مثل سفر خراسان و مازندران و كربلای معلّی، عكس جمیع اماكن و ابنیّه قدیمه و آثار ؟ را عكس برداشته و مرقع ساخته به حضور مباركه تقدیم می‌نمودند. كه الآن هم در حضور همایون است».

کتابشناسی

محمدرضا طهماسب‌پور