آقا رضا عکاسباشی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۷ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۰۵

آقا رضا عكاسباشی، ملقب به اقبال السلطنه (ز 1259-1307 د ق / 1843-1889م) پیشخدمت خاصّه و عكاس رسمی دربار ناصری و نخستین عكاس حرفه‌ای در تاریخ عكاسی ایران.

آقا رضا عكاسباشی كه با لقب‌های آجودان مخصوص و اقبال السلطنه نیز نامیده می‌شد، در تهران به دنیا آمد. او فرزند آقا اسماعیل جدیدالاسلام و برادر میرزا علینقی حكیم‌الممالك، یكی از پزشكان مخصوص ناصرالدین شاه و از غلام بچه‌ها و پیشخدمت‌های او بود. به خاطر داشتن هوش و استعداد، مورد توجه شاه قرار گرفت. دربارة روزنامة دولت علیة ایران شرح عكاس شدن او را چنین نوشته است:

«آقا رضای پیشخدمت حضور مِهر ظهور مبارك... در تحصیل و تكمیل عمل فوتوگرافی یعنی عكاسی نهایت اهتمام به عمل آورده، مورد عنایات بلانهایت خسروانه آمده بر حسب فرمان مِهر لُمعان همایون، به اعطای لقب عكاسباشی سرافراز و مباهی گردید».¹

آقا رضا، عكاسی را نزد كارلهیان [1]فرانسوی كه برای ترویج علم و عمل عكاسی به دستور ناصرالدین شاه به ایران آمده بود، فرا گرفت و در 1280ق/ 1863م پس از مهارت یافتن در این فن، به لقب عكاسباشی سرافراز شد.²

آلبوم‌های بسیاری از عكس‌های آقا رضا در كاخ گلستان و نزد برخی اشخاص نگهداری می‌شود. در بسیاری از سفرهای داخلی و خارجی ناصرالدین شاه، به عنوان عكاس وی را همراهی می‌كرد و به صورت گزارش‌های تصویری از سفرها عكس تهیه می‌كرد. مانند عكس‌هایی كه در سفر خراسان شاه در 1284ق / 1867م، از حاج ملا هادی سبزواری، فیلسوف مشهور برداشته است.³

آقا رضا، نخستین سرپرست عكاسخانة همایونی⁴ در كاخ گلستان بود كه بیش از سی سال در این سمت خدمت كرده‌ است.⁵ در 1301ق / 1883م به منصب ریاست قورخانه و آجودانی مخصوص ناصرالدین شاه گمارده شد و در 1302ق / 1884م به اقبال‌السلطنه ملقب شد. در 1306ق / 1888م نیز ریاست توپخانه را عهده‌دار شد. آثار عكاسی آقا رضا از نظر نخستین برخوردهای یك عكاس ایرانی با پدیدة عكاسی، بسیار با اهمیت و دارای ویژگی‌های زیبایی شناختی ممتازی است.⁶ او شاگردانی را برای عكسبرداری در دربار ناصرالدین شاه تربیت كرد.⁷ در اواسط سال 1307ق / 1889م در باغ شخصی خود در آجودانیة شمیران درگذشت. می‌گویند حاج حسین علی خان حاجب الدوله، به دستور شاه او را به سبب مُراودة عاشقانه با فروغ‌الدوله دختر ناصرالدین شاه و همسر ظهیرالدوله، با نوشاندن قهوة قجری مسموم كرد.⁸

مآخذ:

روزنامة دولت علیة ایران. به كوشش جمشید كیان‌فر و عنایت‌الله رحمانی، تهران: كتابخانة ملی، 1372، ج 2، ص 641.
افشار، ایرج. گنجینة عكس‌های ایران. تهران: نشر فرهنگ ایران، 1370، ص 37.
همان. ص 33.
همان. ص38.
به كوشش افشار، ایرج. چهل سال تاریخ ایران در دورة پادشاهی ناصرالدین شاه. المآثر و الآثار. تهران: اساطیر، 1374، ج‌ 1، چ 2، ص48.
ستاری، محمد. «آقا رضا اولین عكاس حرفه‌ای پُرتره در ایران»، نشریة هنرهای تجسمی. دورة جدید، ش 23، شهریورماه 1384، ص23.
طهماسب‌پور، محمدرضا. ناصرالدین، شاهِ عكاس. تهران: نشر تاریخ ایران،1381، ص118. نیز: آلبوم‌خانة كاخ گلستان، آلبوم شمارة 293 عكس‌های عتبات، یادداشتی از آقا رضا عكاسباشی است كه «به فرمودة ناصرالدین شاه، وی می‌بایست یك نفر عكاس قابل را روانة عتبات عالیات كرده و عكس‌هایی را از اماكن مقدسه تهیه نماید. «... خانه‌زاد هم عباسعلی بیك را كه در این عمل [عكاسی] سال‌ها بود در عكاسخانة مباركه مشغول خدمت و تعلیم عكاسی بود، با مخارج دولتی و عزت تمام روانه و مأمور این خدمت نمود...».
بامداد، مهدی. تاریخ رجال ایران. تهران: زوّار، 1347، ج 1، ص 514- 515.

[1]. Carlhian, Francis (1818-1870)

نیز نگاه کنید به

کتابشناسی

محمدرضا طهماسب‌پور

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''آقا رضا عكاسباشی'''، (ز 1259- 1307ق/ 1843- 1889م) پیشخدمت خاصه و عكاس رسمی دربار ناصرالدین شاه و نخستین عكاس حرفه‌ای در تاریخ عكاسی ایران. آقا رضا عكاسباشی كه با لقب‌های آجودان مخصوص و اقبال‌السلطنه نیز نامیده می‌شد، در تهران به دنیا آمد. او فرزند آقا اسمعیل جدیدالاسلام و برادر میرزا علینقی حكیم‌الممالك یكی از پزشكان مخصوص ناصرالدین شاه و از غلام بچه‌ها و پیشخدمت‌های ناصرالدین شاه بود. به خاطر داشتن هوش و استعداد مورد توجه شاه قرار گرفت. اعتمادالسلطنه شرح عكاس شدن او را چنین آورده است:<blockquote>«... چون خاطر خطیر همایون به رواج و ترقی این علم [عكاسی] تعلق گرفت، خود ذات ملكوتی صفات... بر این علم اطلاع یافته بر آن شدند كه یكی از چاكران دربار حضرت شاهنشاهی و خاصان همایون نیز در این فن مهارتی تمام یابد كه سَفَراً و حَضَراً به موجب امر ملوكانه آشنا و غریبه و ابنیه و آثار قدیمه را عكس‌ بردارد و خاطر مبارك را در اوقات فراغت بدان مشغول سازد. پس آقارضا پیشخدمت خاصه كه امروز [1295ق] آجودان مخصوص حضور و خازن صرف جیب و محل وثوق و اعتماد و از خانه‌زادان حقیقی است به آموختن این علم شریف، بر حسب امر همایون مأمور گشت و چندی برنیامد كه از یُمن توجهات ملوكانه در این علم تكمیل یافت و شناسایی كامل حاصل نمود و خاطر مبارك خسروانی از این معنی خرسند گشته مشارالیه را به عواطف ملوكانه مفتخر ساخته و از برای انتشار این علم و وسعت‌ در این عمل، یكی از عمارات مخصوص پادشاهی را مخصوصاً ''عكاسخانة مباركه'' فرموده كه گاهی از كارها فراغت حاصل می‌فرمودند، برای تماشا و ترقی این عمل به آن‌جا تشریف می‌بردند. در اسفار بزرگ مثل سفر خراسان و مازندران و كربلای معلّی، عكس جمیع اماكن و ابنیّه قدیمه و آثار ؟ را عكس برداشته و مرقع ساخته به حضور مباركه تقدیم می‌نمودند. كه الآن هم در حضور همایون است<ref>اعتماد‌السلطنه، محمدحسن‌خان(1295ق.). مرآت‌البلدان، چاپ سنگی، ج3، ص.21-22.</ref>».</blockquote>
+'''آقا رضا عكاسباشی'''، ملقب به اقبال السلطنه (ز 1259-1307 د ق / 1843-1889م) پیشخدمت خاصّه و عكاس رسمی دربار ناصری و نخستین عكاس حرفه‌ای در تاریخ عكاسی ایران.
+آقا رضا عكاسباشی كه با لقب‌های آجودان مخصوص و اقبال السلطنه نیز نامیده می‌شد، در تهران به دنیا آمد. او فرزند آقا اسماعیل جدیدالاسلام و برادر میرزا علینقی حكیم‌الممالك، یكی از پزشكان مخصوص ناصرالدین شاه و از غلام بچه‌ها و پیشخدمت‌های او بود. به خاطر داشتن هوش و استعداد، مورد توجه شاه قرار گرفت. دربارة روزنامة دولت علیة ایران شرح عكاس شدن او را چنین نوشته است:
+«آقا رضای پیشخدمت حضور مِهر ظهور مبارك... در تحصیل و تكمیل عمل فوتوگرافی یعنی عكاسی نهایت اهتمام به عمل آورده، مورد عنایات بلانهایت خسروانه آمده بر حسب فرمان مِهر لُمعان همایون، به اعطای لقب عكاسباشی سرافراز و مباهی گردید».<sup>1</sup>
+آقا رضا، عكاسی را نزد كارلهیان [1]فرانسوی كه برای ترویج علم و عمل عكاسی به دستور ناصرالدین شاه به ایران آمده بود، فرا گرفت و در 1280ق/ 1863م پس از مهارت یافتن در این فن، به لقب عكاسباشی سرافراز شد.<sup>2</sup>
+آلبوم‌های بسیاری از عكس‌های آقا رضا در كاخ گلستان و نزد برخی اشخاص نگهداری می‌شود. در بسیاری از سفرهای داخلی و خارجی ناصرالدین شاه، به عنوان عكاس وی را همراهی می‌كرد و به صورت گزارش‌های تصویری از سفرها عكس تهیه می‌كرد. مانند عكس‌هایی كه در سفر خراسان شاه در 1284ق / 1867م، از حاج ملا هادی سبزواری، فیلسوف مشهور برداشته است.<sup>3</sup>
+آقا رضا، نخستین سرپرست عكاسخانة همایونی<sup>4</sup> در كاخ گلستان بود كه بیش از سی سال در این سمت خدمت كرده‌ است.<sup>5</sup> در 1301ق / 1883م به منصب ریاست قورخانه و آجودانی مخصوص ناصرالدین شاه گمارده شد و در 1302ق / 1884م به اقبال‌السلطنه ملقب شد. در 1306ق / 1888م نیز ریاست توپخانه را عهده‌دار شد. آثار عكاسی آقا رضا از نظر نخستین برخوردهای یك عكاس ایرانی با پدیدة عكاسی، بسیار با اهمیت و دارای ویژگی‌های زیبایی شناختی ممتازی است.<sup>6</sup> او شاگردانی را برای عكسبرداری در دربار ناصرالدین شاه تربیت كرد.<sup>7</sup> در اواسط سال 1307ق / 1889م در باغ شخصی خود در آجودانیة شمیران درگذشت. می‌گویند حاج حسین علی خان حاجب الدوله، به دستور شاه او را به سبب مُراودة عاشقانه با فروغ‌الدوله دختر ناصرالدین شاه و همسر ظهیرالدوله، با نوشاندن قهوة قجری مسموم كرد.<sup>8</sup>
+'''مآخذ:'''
+# '''''روزنامة دولت علیة ایران'''''. به كوشش جمشید كیان‌فر و عنایت‌الله رحمانی، تهران: كتابخانة ملی، 1372، ج 2، ص 641.
+# افشار، ایرج. '''''گنجینة عكس‌های ایران'''''. تهران: نشر فرهنگ ایران، 1370، ص 37.
+# همان. ص 33.
+# همان. ص38.
+# به كوشش افشار، ایرج. '''''چهل سال تاریخ ایران در دورة پادشاهی ناصرالدین شاه'''''. المآثر و الآثار. تهران: اساطیر، 1374، ج‌ 1، چ 2، ص48.
+# ستاری، محمد. «آقا رضا اولین عكاس حرفه‌ای پُرتره در ایران»، '''''نشریة هنرهای تجسمی'''''. دورة جدید، ش 23، شهریورماه 1384، ص23.
+# طهماسب‌پور، محمدرضا. '''''ناصرالدین، شاهِ عكاس'''''. تهران: نشر تاریخ ایران،1381، ص118. نیز: آلبوم‌خانة كاخ گلستان، آلبوم شمارة 293 عكس‌های عتبات، یادداشتی از آقا رضا عكاسباشی است كه «به فرمودة ناصرالدین شاه، وی می‌بایست یك نفر عكاس قابل را روانة عتبات عالیات كرده و عكس‌هایی را از اماكن مقدسه تهیه نماید. «... خانه‌زاد هم عباسعلی بیك را كه در این عمل [عكاسی] سال‌ها بود در عكاسخانة مباركه مشغول خدمت و تعلیم عكاسی بود، با مخارج دولتی و عزت تمام روانه و مأمور این خدمت نمود...».
+# بامداد، مهدی. '''''تاریخ رجال ایران'''''. تهران: زوّار، 1347، ج 1، ص 514- 515.
+[1]. Carlhian, Francis (1818-1870)
+<blockquote></blockquote>
 == نیز نگاه کنید به ==