نظیری نیشابوری: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۷

نظیری نیشابوری ( ـ 1021 ق/ 1611م) شاعر نیمه دوم سده 10 و اوایل سده 11 ق.

مولانا محمد حسین نیشابوری متخلص به نظیری را برخی از تذکره‌نویسان از جوین دانسته‌اند، اما وی در نیشابور به دنیا آمد. از ابتدای جوانی درکنار تجارت، دانش و ادب آموخت و به شاعری روی آورد^[۱]. چون آوازه او از خراسان به شهرهای عراق ِعجم رسید، به آن دیار سفرکرد و مدتی درکاشان سکنا گزید. در آن شهر با شاعرانی نظیر حاتم، فهمی، مقصود و دیگران آشنا شد و با آنان به معاشرت، صحبت و مشاعره پرداخت^[۲]. در 991 / 992 / 993 ق / ؟م به قصد دیدار میرزا عبدالرحیم خان ملقب به خان‌خانان (د 1036ق/ 1626م) به هندوستان رفت و در آگره به دستگاه او پیوست و قصیده‌ای در ستایش او سرود و توسط او به دربار جلال‌الدین اکبر تیموری (حک 963 ـ 1014ق / 1555 ـ 1605م) راه یافت و آن پادشاه را مدح گفت^[۳]. در حـ 1002ق / 1593م رهسپار مکه شد و پس از ادای مناسک حج به احمدآباد گجرات رفت^[۴]. در 1004ق / 1595م به دکن سفرکرد. در مندو نزد شیخ غوثی، عربی و دینی خواند. تفسیر و حدیث را نیز از حسین جواهری فراگرفت^[۵]. بعدها به دربار شاهزاده مراد و جهانگیر پادشاه (حک ـ ق / ـ م) راه یافت و قصایدی در ستایش آنان سرود. سرانجام در احمدآباد گجرات در گذشت^[۶]. از وی دیوان شعری شامل قصیده، ترکیب بند، غزل، قطعه و رباعی به یادگار ماندکه مجموع ابیات آن بالغ بر 10000 بیت است^[۷]. اشعار این شاعر ممتاز سبک هندی چه در حیات وی و چه پس از مرگش همواره با توجه شاعران دیگر روبه‌رو بوده است^[۸].

او غالباً از طریق استعاره یا تمثیل به بیان احساساتش می‌پرداخت و در توصیف این‌گونه حالات و نیز در بهکار بردن الفاظ و تعبیرات مأخوذ از زبان محاوره استعداد داشت^[۹]. کلیات و غزلیات وی بارها در پاکستان و هند و یکبار در تهران (1340 ش) به چاپ رسیده است^[۱۰].

مآخذ

صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 898.
مصفا، مظاهر. دیوان نظیری نیشابوری. تهران: امیرکبیر، زوّار، 1340، ص 2 (مقدمه مصحح).
شبلی نعمانی، محمد. شعرالعجم. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: ابن سینا، 1335، ج 3، ص113.
صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 899.
مصفا، مظاهر. دیوان نظیری نیشابوری. تهران: امیرکبیر، زوّار، 1340، ص 3 (مقدمه مصحح).
شبلی نعمانی، محمد. شعرالعجم. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: ابن سینا، 1335، ج 3، ص 114، 115.
اثرآفرینان. ‌زیر نظر عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 57.
مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: جیبی، چ 2، 1381، ج 2، ص 3040.
زرین‌کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، چ 1، 1363، ص 114.
گلچین معانی، احمد.کاروان هند. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1369، ج 2، ص 1449.

ابوالقاسم رادفر

↑ صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 898.
↑ مصفا، مظاهر. دیوان نظیری نیشابوری. تهران: امیرکبیر، زوّار، 1340، ص 2 (مقدمه مصحح).
↑ شبلی نعمانی، محمد. شعرالعجم. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: ابن سینا، 1335، ج 3، ص113.
↑ صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 899.
↑ مصفا، مظاهر. دیوان نظیری نیشابوری. تهران: امیرکبیر، زوّار، 1340، ص 3 (مقدمه مصحح).
↑ شبلی نعمانی، محمد. شعرالعجم. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: ابن سینا، 1335، ج 3، ص 114، 115.
↑ اثرآفرینان. ‌زیر نظر عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 57.
↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: جیبی، 1381، ج 2، ص 3040.
↑ زرین‌کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، چ 1، 1363، ص 114.
↑ گلچین معانی، احمد.کاروان هند. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1369، ج 2، ص 1449.

[1] صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 898.

[2] مصفا، مظاهر. دیوان نظیری نیشابوری. تهران: امیرکبیر، زوّار، 1340، ص 2 (مقدمه مصحح).

[3] شبلی نعمانی، محمد. شعرالعجم. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: ابن سینا، 1335، ج 3، ص113.

[4] صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 899.

[5] مصفا، مظاهر. دیوان نظیری نیشابوری. تهران: امیرکبیر، زوّار، 1340، ص 3 (مقدمه مصحح).

[6] شبلی نعمانی، محمد. شعرالعجم. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: ابن سینا، 1335، ج 3، ص 114، 115.

[7] اثرآفرینان. ‌زیر نظر عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 57.

[8] مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: جیبی، 1381، ج 2، ص 3040.

[9] زرین‌کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، چ 1، 1363، ص 114.

[10] گلچین معانی، احمد.کاروان هند. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1369، ج 2، ص 1449.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''نظيري نيشابوري''' (    ـ 1021 ق/ 1611م) شاعر نيمه دوم سدة 10 و اوايل سدة 11 ق.
+'''نظیری نیشابوری''' (    ـ 1021 ق/ 1611م) شاعر نیمه دوم سده 10 و اوایل سده 11 ق.
-مولانا محمد حسين نيشابوري متخلص به نظيري را برخي از تذكره‌نويسان از جوين دانسته‌اند، اما وي در نيشابور به دنيا آمد. از ابتداي جواني در كنار تجارت، دانش و ادب آموخت و به شاعري روي آورد.<sup>1</sup> چون آوازة او از خراسان به شهرهاي عراق ِعجم رسيد، به آن ديار سفر كرد و مدتي در كاشان سكنا گزيد. در آن شهر با شاعراني نظير حاتم، فهمي، مقصود و ديگران آشنا شد و با آنان به معاشرت، صحبت و مشاعره پرداخت.<sup>2</sup> در 991 / 992 / 993 ق / ؟م به قصد ديدار ميرزا عبدالرحيم خان ملقب به خان‌خانان (د 1036ق/ 1626م) به هندوستان رفت و در آگره به دستگاه او پيوست و قصيده‌اي در ستايش او سرود و توسط او به دربار جلال‌الدين اكبر تيموري (حك 963 ـ 1014ق / 1555 ـ 1605م) راه يافت و آن پادشاه را مدح گفت.<sup>3</sup> در حـ 1002ق / 1593م رهسپار مكه شد و پس از اداي مناسك حج به احمدآباد گجرات رفت.<sup>4</sup> در 1004ق / 1595م به دكن سفر كرد. در مندو نزد شيخ غوثي، عربي و ديني خواند. تفسير و حديث را نيز از حسين جواهري فراگرفت.<sup>5</sup> بعدها به دربار شاهزاده مراد و جهانگير پادشاه (حك   ـ   ق /    ـ     م) راه يافت و قصايدي در ستايش آنان سرود. سرانجام در احمدآباد گجرات در گذشت.<sup>6</sup> از وي ديوان شعري شامل قصيده، تركيب بند، غزل، قطعه و رباعي به يادگار ماند كه مجموع ابيات آن بالغ بر 10000 بيت است.<sup>7</sup> اشعار اين شاعر ممتاز سبك هندي چه در حيات وي و چه پس از مرگش همواره با توجه شاعران ديگر روبه‌رو بوده است.<sup>8</sup> او غالباً از طريق استعاره يا تمثيل به بيان احساساتش مي‌پرداخت و در توصيف اين‌گونه حالات و نيز در به كار بردن الفاظ و تعبيرات مأخوذ از زبان محاوره استعداد داشت.<sup>9</sup> ''كليات'' و ''غزليات'' وي بارها در پاكستان و هند و يكبار در تهران (1340 ش) به چاپ رسيده است.<sup>10</sup>
+مولانا محمد حسین نیشابوری متخلص به نظیری را برخی از تذکره‌نویسان از جوین دانسته‌اند، اما وی در نیشابور به دنیا آمد. از ابتدای جوانی درکنار تجارت، دانش و ادب آموخت و به شاعری روی آورد<ref>صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 898.</ref>. چون آوازه او از خراسان به شهرهای عراق ِعجم رسید، به آن دیار سفرکرد و مدتی در[[کاشان]] سکنا گزید. در آن شهر با شاعرانی نظیر حاتم، فهمی، مقصود و دیگران آشنا شد و با آنان به معاشرت، صحبت و مشاعره پرداخت<ref>مصفا، مظاهر. '''''دیوان نظیری نیشابوری'''''. تهران: امیرکبیر، زوّار، 1340، ص 2 (مقدمه مصحح).</ref>. در 991 / 992 / 993 ق / ؟م به قصد دیدار میرزا عبدالرحیم خان ملقب به خان‌خانان (د 1036ق/ 1626م) به هندوستان رفت و در آگره به دستگاه او پیوست و قصیده‌ای در ستایش او سرود و توسط او به دربار جلال‌الدین اکبر تیموری (حک 963 ـ 1014ق / 1555 ـ 1605م) راه یافت و آن پادشاه را مدح گفت<ref>شبلی نعمانی، محمد. '''''شعرالعجم'''''. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: ابن سینا، 1335، ج 3، ص113.</ref>. در حـ 1002ق / 1593م رهسپار مکه شد و پس از ادای مناسک حج به احمدآباد گجرات رفت<ref>صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 899.</ref>. در 1004ق / 1595م به دکن سفرکرد. در مندو نزد شیخ غوثی، عربی و دینی خواند. تفسیر و حدیث را نیز از حسین جواهری فراگرفت<ref>مصفا، مظاهر. '''''دیوان نظیری نیشابوری'''''. تهران: امیرکبیر، زوّار، 1340، ص 3 (مقدمه مصحح).</ref>. بعدها به دربار شاهزاده مراد و جهانگیر پادشاه (حک   ـ   ق /    ـ     م) راه یافت و قصایدی در ستایش آنان سرود. سرانجام در احمدآباد گجرات در گذشت<ref>شبلی نعمانی، محمد. '''''شعرالعجم'''''. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: ابن سینا، 1335، ج 3، ص 114، 115.</ref>. از وی دیوان شعری شامل قصیده، ترکیب بند، غزل، قطعه و رباعی به یادگار ماندکه مجموع ابیات آن بالغ بر 10000 بیت است<ref>'''''اثرآفرینان''.''' ‌زیر نظر عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 57.</ref>. اشعار این شاعر ممتاز سبک هندی چه در حیات وی و چه پس از مرگش همواره با توجه شاعران دیگر روبه‌رو بوده است<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: جیبی، 1381، ج 2، ص 3040.</ref>.
-'''مآخذ:'''
+او غالباً از طریق استعاره یا تمثیل به بیان احساساتش می‌پرداخت و در توصیف این‌گونه حالات و نیز در بهکار بردن الفاظ و تعبیرات مأخوذ از زبان محاوره استعداد داشت<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''''سیری در شعر فارسی''.''' تهران: نوین، چ 1، 1363، ص 114.</ref>. ک''لیات'' و ''غزلیات'' وی بارها در پاکستان و هند و یکبار در تهران (1340 ش) به چاپ رسیده است<ref>گلچین معانی، احمد.ک'''''اروان هند'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1369، ج 2، ص 1449.</ref>.
-# صفا، ذبيح‌الله. '''''تاريخ ادبيات در ايران'''''. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 898.
+== مآخذ ==
-# مصفا، مظاهر. '''''ديوان نظيري نيشابوري'''''. تهران: اميركبير، زوّار، 1340، ص 2 (مقدمة مصحح).
+# صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 898.
-# شبلي نعماني، محمد. '''''شعرالعجم'''''. ترجمة محمدتقي فخرداعي گيلاني، تهران: ابن سينا، 1335، ج 3، ص113.
+# مصفا، مظاهر. '''''دیوان نظیری نیشابوری'''''. تهران: امیرکبیر، زوّار، 1340، ص 2 (مقدمه مصحح).
-# صفا، ذبيح‌الله. همان، ص 899.
+# شبلی نعمانی، محمد. '''''شعرالعجم'''''. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: ابن سینا، 1335، ج 3، ص113.
-# مصفا، مظاهر، همان، ص 3 (مقدمة مصحح).
+# صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 899.
-# شبلي نعماني، محمد. همان، ص 114، 115.
+# مصفا، مظاهر. '''''دیوان نظیری نیشابوری'''''. تهران: امیرکبیر، زوّار، 1340، ص 3 (مقدمه مصحح).
-# '''''اثرآفرينان''.''' ‌زير نظر عبدالحسين نوايي، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي ايران، چ 1، 1380، ج 6، ص 57.
+# شبلی نعمانی، محمد. '''''شعرالعجم'''''. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: ابن سینا، 1335، ج 3، ص 114، 115.
-# مصاحب، غلامحسين. '''''دايرةالمعارف فارسي'''''. تهران: جيبي، چ 2، 1381، ج 2، ص 3040.
+# '''''اثرآفرینان''.''' ‌زیر نظر عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 57.
-# زرين‌كوب، عبدالحسين. '''''سيري در شعر فارسي''.''' تهران: نوين، چ 1، 1363، ص 114.
+# مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: جیبی، چ 2، 1381، ج 2، ص 3040.
-# گلچين معاني، احمد. '''''كاروان هند'''''. مشهد: آستان قدس رضوي، چ 1، 1369، ج 2، ص 1449.
+# زرین‌کوب، عبدالحسین. '''''سیری در شعر فارسی''.''' تهران: نوین، چ 1، 1363، ص 114.
+# گلچین معانی، احمد.ک'''''اروان هند'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1369، ج 2، ص 1449.
 ابوالقاسم رادفر