یاسوج

ياسوج، مركز استان كهگيلويه و بويراحمد، در جنوب غربي ايران و مركز شهرستان بويراحمد با 3 شهر، 3 بخش و 9 دهستان. اين شهرستان از شرق و جنوب با شهرستان‌هاي اقليد، اردكان و نورآباد (در استان فارس)، از شمال شرقي با شهرستان سي‌سخت، از غرب و جنوب غرب با شهرستان دهدشت و از شمال با شهرستان لردكان (در استان چهارمحال و بختياري) همسايه است.¹ دو كوه تنگ سرخ با ارتفاع 2720 و تنگري به ارتفاع 1830 متر در جنوب و شرق شهرستان قرار دارند. رودهاي سپيدار در غرب و رود بشار از مركز شهرستان (ياسوج) مي‌گذرد.² رود بشار كه از ارتفاعات كوه سرخ (منطقة تنگ سرخ) سرچشمه مي‌گيرد، با پيوند با چند رود ديگر نهايتاًٌ پس از پيوند با كارون به خليج فارس مي‌ريزد.³

شهر ياسوج با مختصات جغرافيايي ً00 َ36 ْ51 طول شرقي و ً00 َ40 ْ30 عرض شمالي، با ارتفاع 1870 متر از سطح دريا، و ميانگين بارندگي 738 ميلي‌متر با آب و هوايي معتدل مايل به سرد، نيمه خشك، كوهستاني و نيمه جنگلي،⁴ در 737 كيلومتري پايتخت قرار دارد.⁵

ياسوج كه امروز به عنوان استان و نيز مركز شهرستان مطرح است، در روزگاري نه چندان دور روستايي بيش نبود. پس از تشكيل فرمانداري كل كهگيلويه و بويراحمد، در 1342ش ياسوج به عنوان مركز اين فرمانداري كل انتخاب شد و پس از تبديل فرمانداري كل به استان، در 1355ش،⁶ اين شهر تازه تأسيس بيش از پيش رو به توسعه نهاد و به عنوان شهري كه قادر به ارائة خدمات گوناگون اداري، آموزشي و خدماتي به مناطق عشايري باشد، جمعيت نسبتاً زيادي را در خود جاي داد و به دنبال آن برخي مراكز صنعتي و توليدي و نيز سازمان‌هايي براي توسعة فعاليت‌هاي دامداري و كشاورزي كه شغل اصل ساكنان استان است، احداث گرديد و برخي تأسيسات زيربنايي براي مهار آب، از جمله سد مخزني شاه قاسم در 15 كيلومتري ياسوج براي افزايش سطح زراعت آبي و تبديل اراضي ديم به آبي، مورد بهره‌برداري قرار گرفت.⁷ ياسوج به لحاظ طبيعي داراي مكان‌ها و نقاط ديدني است. آبشار زيباي ‌شهر ياسوج و پارك جنگلي آن از مهم‌ترين مراكز جلب گردشگر در سطح استان است. با توجه به آثار بر جاي مانده در اطراف شهر از جمله تل خسروي (تپه خسروي)، متعلق به هزارة سوم پيش از ميلاد و سده‌هاي نهم و دهم هجري در 5 كيلومتري شهر ياسوج و نيز«پاية يل» (تخت شاه‌نشين) كه به صورت شش ضلعي بوده و قديمي‌ترين پاية پل از دورة هخامنشيان بر روي روخانة بشار است، اين منطقه همواره مسكوني و داراي مدنيت بوده است. ⁸

از شهر ياسوج، نخستين بار در سرشماري 1355ش، با جمعيت 4524 نام برده شد، اما در سرشماري 1375ش، جمعيت آن ناگهان به 69133 تن⁹ يعني به 15 برابر افزايش يافت. طبق برآوردها، جمعيت اين شهر در 1384ش به 122647 تن رسيده است.¹⁰

مآخذ:

1. دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383؛ نقشة تقسيمات كشوري. تهران: وزارت كشور، 1383.
2. اطلس گيتا‌شناسي استان‌هاي ايران. چ1، تهران: گيتاشناسي، 1383، ص 165 (نقشة طبيعي استان بويراحمد و كهگيلويه).
3. جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 2، رودها و رودنامة ايران، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 205-207.
4. همان. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 1348.
5. سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 133 و 134.
6. نگاهي به سير تقسيمات كشوري در ايران. تهران: دفتر تقسيمات كشوري، وزارت كشور، 1383، بروشور 12 صفحه‌اي.
7. سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ريزي آموزشي. جغرافياي استان بويراحمد و كهگيلويه. چ3، تهران: شركت چاپ و نشر كتا‌ب‌هاي درسي ايران، 1381، ص 31.
8. همان. ص60-55.
9. نورالهي، طه. توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 135 و 195.
10. مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 186.
14. غلامحسین تکمیل‌همایون