دادگاه های انقلاب

دادگاه‌های انقلاب، دادگاه‌هایی كه در آستانه انقلاب اسلامی^* برای رسیدگی به جرائم و تخلفات امنیتی، سیاسی و اقتصادی. تشكیل شد و پس از آن گسترش یافت. در 26 بهمن 1357 به فرمان آیت‌الله خمینی^* دادگاه انقلاب برای جنایات و مصادره اموال سلسله پهلوی و جرایم ضد انقلابی به دادستانی كل مهدی هادوی تشكیل شد. در 27 خرداد 1358ش آئین‌نامه‌ای در 24 ماده و 22 تبصره به تصویب شورای انقلاب رسید كه مطابق آن دادسرای كل انقلاب در تهران و دادستان آن به انتخاب رهبر برای نظارت بر دادسراهای انقلاب تشكیل شود. صلاحیت این دادگا‌ه‌ها نیز رسیدگی به چنین مواردی بود: قتل و كشتار به منظور تحكیم رژیم پهلوی، حبس و شكنجه مردم مبارز به آمریت یا مباشرت، جنایات بزرگ اقتصادی، توطئه علیه جمهوری اسلامی یا اقدام مسلحانه و تخریب و جاسوسی، سرقت مسلحانه، تجاوز به عنف و قاچاق مواد مخدر، رسیدگی به جرایم پاسداران. در 1362 بازبینی و رسیدگی به گران‌فروشی و احتكار نیز بر عهده این دادگاه گذاشته شد. تا این زمان دادسرا و دادگاه انقلاب یك مرجع قضایی مستقل از دادگستری بود كه با تصویب قانون صلاحیت دادگاه‌ها و دادسراهای انقلاب، مصوب 11 اردیبهشت 1362ش، این نهاد بخشی از دادگستری جمهوری اسلامی شد.

دادگاه‌های انقلاب، از دیگر مراجع استثنایی دادگستری.

این دادگاه از یك رئیس یا عضو علی‌ البدل تشكیل می‌شود. قاضی دادگاه انقلاب باید دارای شرایط مقرر در ماده واحده «قانون شرایط انتخاب قضات دادگستری» مصوب 14/2/1361 باشد. صلاحیت دادگاه انقلاب در ماده 5ق. ت. د. ع. ا پیش‌بینی شده است. البته با توجه به بند آماده مزبور و رأی وحدت رویه اصلاحی شماره 581 مورخ 2/12/71 این دادگاه در امور حقوقی، علاوه بر دعاوی مربوط به اصل 49 قانون اساسی به ادعای اشخاص حقیقی یا حقوقی نسبت به اموالی كه دادگاه‌های انقلاب مصادره نموده‌‌اند نیز رسیدگی می‌نماید. به موجب ماده 5ق. ت. د. ع. ا. دادگاه انقلاب، به تعداد مورد نیاز، در مركز هر استان و مناطقی كه رئیس قوه قضاییه ضروری تشخیص دهد، تشكیل‌ می‌گردد. براساس ماده فوق الذكر، صلاحیت دادگاه انقلاب، عبارتند از رسیدگی به:

1- كلیه جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی و محاربه یا فساد فی الارض.

2- توطئه علیه جمهوری اسلامی ایران یا اقدام مسلحانه و ترور و تخریب به منظور مقابله با نظام.

3- توهین به مقام بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و مقام معظم رهبری.

4- جاسوسی به نفغ اجانب.

5- كلیه جرایم مربوط به قاچاق مواد مخدر.

6- دعاوی مربوط به اصل 49 قانون اساسی؛

نیز رسیدگی، صدور حكم، طرق شكایت از آراء و همچنین اجرای آراء دادگاه انقلاب براساس قانون جدید آیین دادرسی كیفری است.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

اکبر قاسمی

اسدالله معظمی گودرزی