حمام گنجعلیخان

این بنا در مجموعه‌ی گنجعلیخان در بازار کرمان قرار داشته و همراه این مجموعه از سال 1005 تا 1034 هـ.ق توسط گنجعلیخان حاکم وقت کرمان به نیابت از شاه عباس اول صفوی ساخته شده است. این حمام به طول 46 و عرض 30 متر و مساحت 1380 متر مربع و مشتمل بر اجزای ذیل بنا گردیده است: سردر، هشتی، رختکن، گرمخانه و فضاهای مرتبط با آن.

این بنا از تناسب و طراحی استادانه‌ای بهره‌مند است و در تزئینات آن تنوع کاشی‌کاری، نقاشی، حجاری، گچ‌بری و کاربندی به آن هویت و اصالتی خاص بخشیده است.

ورودی حمام در ضلع شمالی آن قرار داشته و از طریق هشتی کوچکی به فضای اصلی سربینه یا رختکن منتهی می‌گردد. سربینه یا رختکن این مجموعه به شکل هشت‌ضلعی بزرگی به طول 10 و عرض 5/7 متر و مساحت 75 متر مربع طراحی شده که در اضلاع آن غرفه‌ها یا صفحه‌های سکودار جهت کندن و پوشیدن لباس به تفکیک طبقات مختلف اجتماعی به چشم می‌خورد . البته در این سکوها علاوه بر محل رختکن فضای کافی برای نشستن و صرف چای و کشیدن قلیان وجود دارد. رختکن حمام به شش غرفه تقسیم شده است. ازاره‌های غرفه‌ها نیز به ارتفاع حدود 130 سانتی‌متر کاشی‌کاری شده است سطوح داخلی دیوارها و پوشش طاق و گنبد سربینه با گچ‌بری، نقاشی و کاربندی و مقرنس مزین شده است که بخشی از این تزئینات از بین رفته و مجددا مرمت و بازسازی شده است.

کف سربینه و بخشی از ازاره‌های آن تماما با سنگ‌های مرمر نفیس پوشیده شده و دارای حوض‌های زیبایی در مرکز آن است.

روشنایی داخل سربینه از طریق روزنه های تعبیه شده در سقف تامین می‌شود که این روزنه‌ها درگذشته با سنگ‌های مرمر شفاف و نازک پوشیده می‌شدند. سربینه از طریق درگاهی در ضلع جنوبی به گرمخانه راه دارد.

گرمخانه حمام دارای فضاهای متعدد و متنوعی است از جمله محل اصلی استحمام، حمام خصوصی اعیان، خزینه‌های آب گرم و سرد و ولرم، استخر شنا، شاه‌نشین و خلوتی. طول صحن گرمخانه، 6.25 متر و عرض آن شش متر و مساحت آن 37.5 متر مربع است. گرمخانه‌ مشتمل بر یک حوض آب سرد با طاقی شبیه خیمه و هشت ستون زیبا سنگی یک‌پارچه‌ی زیبا می‌باشد. فضای اصلی و بزرگ گرمخانه به شکل هشت‌ضلعی است و پوشش طاق و گنبد آن در میانه بر روی این هشت ستون قرار دارد. کف و بخش‌هایی از ازاره و حوض‌های این بخش تماما از سنگ‌های مرمر پوشیده شده و سایر بخش‌های گرمخانه دارای تزئیناتی مشابه سربینه می‌باشد به ویژه در دیواره ها و طاق‌ها. در گوشه‌های حمام کانال‌کشی آب و فواره‌ها آب‌فشانی می‌کنند. در داخل حمام‌ سنگ یک‌پارچه‌ای به ضخامت 10 سانتی متر به گونه‌ای شفاف نور را به داخل حمام انتقال می‌دهد. و از این طریق موقعیت زمانی در داخل حمام قابل تشخیص می باشد. در واقع این سنگ، سنگ ساعت زمان می‌باشد.

آزیتا رجبی