اسکندرنامه

اسکندرنامه نام کتابهایی به نظم یا به نثر در باره اسکندر مقدونی پادشاه مقدونیه (323- 356.م) است. موضوع این کتابها که در ان تاریخ و افسانه به یکدیگر امیخته است عبارتند از: تولد اسکندر، لشگرکشی‌ها و سفرهای او، جنگهای او با دارا (داریوش سوم)، ازدواج او با روشنک دختر دارا، جنگ با دیوان و پریان، ساختن شهرهایی به نام اسکندریه، ساختن ایینه اسکندری و جام جهان‌نما، سد یاجوج و مأجوج (موجود افسانه‌ای)، سفر او به ظلمات در جستجوی اب حیات و سرانجام گرفتاری و مرگ او درظلمات.

اسکندرنامه‌های مشهوری که وجود دارد عبارتند از: اسکندرنامه قدیم که در زمان ساسانیان از یونانی به پهلوی، سپس از پهلوی به سریانی و بعد به عربی و احتمالاً در زمان سامانیان به فارسی ترجمه شده است. نثر کتاب روان و امیزه‌ای از حقایق تاریخی، روایتهای سریانی و افسانه‌های ایرانی است. همین افسانه‌ها به شاهنامه فردوسی و خمسه نظامی راه یافته است.

مشهورترین اسکندرنامه منظوم، اسکندرنامه نظامی است که دو بخش دارد: «شرفنامه» بخش تاریخی و «اقبالنامه» یا «خردنامه سکندری» که بخش اخلاقی عرفانی ان است. در این بخش اسکندر، حکیم و پیامبر معرفی می‌شود و نظامی، افکار فلسفی و پندهای خود را به نام ارسطو، افلاطون و سقراط در ان بیان می‌کند، اسکندرنامه (صفوی) که از داستانهای عامیانه فارسی است. این داستان به نثر و سرشار از صحنه‌های عیاری، جنگاوری و جادوگری است. شخصیت اصلی ان مهمتر نسیم عیار است.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

صدیقه فروزنده محفوظ