موسیقی آذربایجان غربی
در آذربایجان غربی اقوام مختلفی در کنار یکدیگر زندگی میکنند. این اقوام با گذشت زمان و با حفظ موجودیت فرهنگی، مذهبی و قومی خویش توانستهاند در حوزههای مختلفی بر یکدیگر تأثیر بگذارند. مهمترین اقوام آذربایجان غربی ترکها، کردها، آسوریها و ارمنیها هستند. شاخصترین نوع موسیقی در این ناحیه، موسیقی ترک زبانان است و در این چهارچوپ، موسیقی عاشیقی از همه شاخصتر است. موسیقی عاشیقی آذربایجان غربی به علت همسایگی با مناطق شرقی ترکیه، در عین ارتباط با موسیقی عاشیقی آذربایجان شرقی، از موسیقی عاشیقی شرقی ترکیه تأثیر پذیرفته است. اگر چه بنیادهای موسیقی عاشیقی آذربایجان غربی و شرقی تفاوت زیادی با هم ندارند، امّا از بسیاری جهات از جمله شیوههای اجرایی از هم متمایزند. عاشیقهای آذربایجان غربی بدون همراهی بالابان* و دایره* (قاوال) و به تنهایی به اجرای موسیقی میپردازند. داستانسرایی در سنّت عاشیقی آذربایجان غربی بیشتر حفظ شده است. در مجموع میتوان گفت که سنّت خنیاگری در چهارچوب فرهنگ عاشیقی در آذربایجان غربی سالمتر مانده است. به جز موسیقی عاشیقی، ترانهها، آوازههای کار، لالاییها و... نیز از دیگر نمونههای موسیقی ترکی آذربایجان غربی هستند.
موسیقی قرهپاپاغی نوع دیگری از موسیقی ترک زبانان این ناحیه است. ایل قرهپاپاغ در نقده و اطراف آن زندگی میکنند. قرهپاپاغها ترک زبانانی هستند که چند قرن پیش از ایروان به این منطقه مهاجرت کرده یا کوچانده شدهاند. در منطقه نقده، دو فرهنگ ترکی قرهپاپاغی و کردی سورانی با هم آمیخته شدهاند. در موسیقی عاشیقی قرهپاپاغی نیز تفاوتهایی با موسیقی عاشیقی مناطق دیگر آذربایجان غربی دارد. در فرهنگ قرهپاپاغی رقص جایگاه مهمی دارد. موسیقی رقصهای قرهپاپاغی با سُرنا*، دوزله*، یا بالابان* و به همراه دهل* یا تمبک* نواخته میشود.
این رقصها شامل یارلی، ایروان یا لِسّه، چایاخ، روینا، قراخان، لیلی لیلی و... است. کُردهای بادینی و سورانی نیز از جمله تیرههای کردنژاد در آذربایجان غربیاند. موسیقی کردهای بادینی بیشتر دارای روحیه حماسی و عشایری و موسیقی کردهای سورانی شهریتر و تعدیل شدهتر است. مهمترین ساز مورد استفادههای کردهای بادینی عراق و سوریه باغلاما است که در ایران نیز تا حدودی متداول شده است. موسیقی کردی این منطقه با سُرنا*، بالابان*، دوزله* و تمبک و در حد محدودی شمشال (نی)* نواخته میشود. آسوریها نیز از جمله اقوام ساکن در این ناحیهاند. موسیقی اصیل و باستانی این قوم کهن به سبب پراکندگی و مهاجرت این قوم پراکنده شده است. یکی از علتهای افول موسیقی آسوری در آذربایجان غربی، تسلط بلامنازع فرهنگ، زبان و موسیقی ترک زبانان است به گونهای که آسوریها نیز حتی به ترکی سخن میگویند و غالباً موسیقی ترکی اجرا میکنند. این موسیقی اکنون تنها در محدوده خانوادههای اصیل آسوری به حیات خود ادامه داده است.
ارامنه نیز از جمله اقوام ساکن در این ناحیهاند. موسیقی عاشیقی ارامنه و ترانههای قومی از بخشهای مهم موسیقی ارامنه در این ناحیه بوده است. موسیقی عاشیقی ارامنه تقریباً از میان رفته و فقط ترانههای قومی ارمنی در حد محدودی باقی مانده است.
سازهای متداول در آذربایجان غربی شامل سرنا*، دوزله، نرمهنای*، (بالابان*)، شمشال، نیلبک*، دهل*، تمبک*، باغلاما و کمانچه* است[۱][۲][۳].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
دانشنامه ایران
نویسنده مقاله
محمدرضا درویشی