موسیقی کتول

علی‌آباد کتول، شرقی‌ترین منطقه تَبری زبان است که در گذشته در محدوده استان مازندران و امروزه در محدوده استان گلستان قرار دارد. فرهنگ و موسیقی‌ این ناحیه آمیخته‌ای از فرهنگ‌های کتولی، مازندرانی، ترکمنی، خراسانی، بلوچی و سیستانی است. همین خصوصیات باعث شده تا موسیقی این ناحیه از ویژگی‌های قابل توجهی برخوردار باشد. می‌توان گفت که فرهنگ کتولی توانسته است بسیاری از نغمه‌های اقوام مجاور و غیرمجاور را گرفته و در پهنه موسیقی کتول از آنِ خود کند. سازها نیز در این منطقه به مانند نغمه‌ها مختلف‌اند و تعدادی از آن‌ها از فرهنگ‌های مجاور به منطقه کتول مهاجرت کرده‌اند. دو مقام آوازیِ «هرایی بلند» و «هرایی کوتاه» در موسیقی این ناحیه اهمیت زیادی دارند. از این دو مقام اصلی، تعدادی زیادی آهنگ منشعب می‌شود. «راسته مقام‌ها» نیز از انواع دیگر موسیقی کتول است. آوازه‌های «کلّه کَش» نیز که توسط چوپانان در ارتفاعات کوهستانی خوانده می‌شوند بخش دیگری از موسیقی آوازی کتول است. در این منطقه چند منظومه به همراه موسیقی اجرا می‌شوند که شامل عباس مسکین، غریب، عباس گالش و... است. آهنگ‌های مربوط به عروسی که توسط سرنا^* و دهل^* نواخته می‌شوند و نغمه‌های چوپانی که با نی^* و آواز به اجرا در می‌آیند، لالایی‌ها و آوازه‌های کار از دیگر بخش‌های موسیقی این ناحیه است. زنان کتول رقص مخصوصی به نام «سَما» دارند که با نواختن تشت همراه است. سازه‌های متداول در این ناحیه شامل سرنا^*، شمشاد (نی‌لبک)^*، نی^*(للـه)، دهل^*، دایره^*، کمانچه^*، تمبک^*، و دوتار^* است.

نیز نگاه کنید به

• نی
• دوتار
• دهل

منبع اصلی

داشنامه ایران

نویسنده مقاله

محمدرضا درویشی