آل عبا

آل عبا، یا آل کساء به پیامبر و اهل بیت او، یعنی: حضرت محمّد، حضرت علی، حضرت فاطمه، امام حسن و امام حسین اطلاق می‌شود که زیر عبا یا کساء جمع شدند. در ایران به پنج تن آل عبا هم معروف‌اند، طبق حدیثی معروف به حدیث کساء که از طرق عامه و خاصه نقل شده، روزی حضرت محمّد بر اثر احساس ضعف به خانه‌ی حضرت فاطمه می‌رود و برای اظهار محبت به اهل بیت خود آن چهار تن را در زیر بالاپوش خود (= عبا، کساء، رداء) گرد می‌آورد و برای ایشان دعا می‌کند و می‌گوید: خداوندا پلیدی را از آنان دور بدار و پاک و پاکیزه‌شان کن. به‌دنبال دعای حضرت محمّد، جبرئیل نازل می‌گردد و آیه‌ی تطهیر^* احزاب 33/33) را فرود می‌آورد: اِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ اَهلَ البَیتِ وَ یُطهَّرَکُم تَطهیرا (خداوند می‌خواهد پلیدی را از شما اهل بیت بزداید و شما را از همه ناپاکی‌ها پاک گرداند). امّا بین علمای سنّی و شیعه اختلاف است که آیا مقصود و مراد از «اهل بیت» در این آیه‌ی شریفه کیانند؟ اهل سنّت و جماعت به استدلال آیات ماقبل و جمله‌ی اول از این آیه، اصرار دارند که این آیه را در شأن زوجات و همسران حضرت رسول اثبات کنند، مخصوصاً که آیه‌ی 30 از همین سوره به همسران پیغمبر خطاب و عتاب می‌کند و آنان را جدا از زنان دیگر می‌داند.

علمای شیعه، آیه تطهیر را که حاکی از طهارت و عصمت است، مناسب حال آن زوجات نمی‌دانند.

باید گفت که قول علمای شیعه را در اظهار این نظر برخی احادیث و بسیاری از متون اهل سنّت از جمله اقوال جلال‌الدین سیوطی در تفسیر الدر المنثور و ابن تیمیه در حقوق آل البیت، و زمخشری در تفسیر کشاف و ابن جریر طبری در انبیاء تقویت می‌کند به‌علاوه علمای شیعه اظهار می‌دارند که چون برای مباهله، حضرت رسول جز حضرت فاطمه هیچ زن دیگری را همراه نبرد و فقط همین پنج تن آل عبا را در مقابل رؤسای نصاری «اهل بیت» خود انتخاب کرد، آیه‌ی تطهیر هم باید به همان پنج تن منحصر باشد، چنان‌که زمخشری در تفسیر کشاف به همین معنی تصریح کرده است.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

سیدحسن امین