شیخ طوسی

شیخ طوسی، فقیه سده پنجم هـ.ق. ابوجعفر، محمد بن الحسن علی بن الحسن الطوسی از بزرگان شیعه بود. كه در سال 385 هجری در طوس یكی از شهرهای خراسان متولد شد. در قاموس الاعلام آمده: طوس از شهرهای قدیم خراسان به فاصلۀ 20 كیلومتری از شمال غربی مشهد می‌باشد. كه از دیرزمان به فاصلۀ نزدیكی به مرقد امام رضا(ع) برای شیعیان دارای اهمیت بوده. و اكنون ویرانه‌های آن باقی است.

شیخ در 23 سالگی رهسپار بغداد گردید. و با شناختی كه از موقعیت علمی و فرهنگی بغداد داشت، در كنار اندوخته‌های علمی‌اش در ایران، مدت پنج سال به افتخار شاگردی شیخ مفید نایل شد. و همچنین از محضر درس استادانی چون، حسین بن عبیدالله بن ابراهیم (وفات 411 هـ)، محمد بن محمد بن النعمان (وفات 413 هـ)، علم الهدی ابوالقاسم علی بن الحسین الموسوی (وفات 436هـ) بهره برد. و مدت 23 سال (413- 436 ق) از دانش سید مرتضی در علوم مختلف آن زمان استفاده نمود. شیخ مؤسس طریقه و اجتهاد مطلق است و در علوم نقلی به شیخ  مطلق، شیخ الطائفه و شیخ الامامیه معروف است.

دو كتاب از كتب چهارگانۀ معتبر نزد شیعۀ امامیه را شیخ تألیف كرده، «تهذیب الاحكام» در شرح استاد خود شیخ مفید و «استبصار» را در اخبار متعارفه و جمع بین آنها نوشته است. از جمله آثار وی در فقه، سه كتاب نفیس نهاید، مبسوط، خلاف؛ مهم ترین آن‌ها كتاب عدۀالاصول؛ و اثر قرآن پژوهی او «تبیان» كه جزء كهن ترین تفاسیر است، می‌باشد. منصفات شیخ در علم فقه عبارتند از :

1- مسألۀ فی العمل بخبر الواحد و بیان حجیۀ؛

2- النقض علی ابن شادان فی مسأله الفاره؛

3- عدۀالاصول.

شیخ مدت دوازده سال پایان عمر خود را در نجف اشرف به تدریس و تألیف گذراند. و اولین كسی بود كه در این شهر مركز علمی ـ دینی تأسیس نمود. سرانجام در 75 سالگی در (460 هـ.ق) زندگی را بدرود گفت و بنا به وصیت در منزل خود دفن شد كه بعدها این خانه به مسجد تبدیل شد و اكنون یكی از معروف‌ترین مساجد نجف اشرف می‌باشد.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

آیت الله معظمی گودرزی