کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری

كتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری، یكی از معتبرترین كتابخانه‌های مدارس دینی ایران كه به نام‌های «ناصریه»، «سپهسالار»، و «دانشكده معقول و منقول»، شهرت داشته است. میرزا حسین‌خان سپهسالار (1241- 1298ق / 1825-1881م) صدراعظم ناصرالدین شاه قاجار در 1296ق / 1879م در صدد ایجاد مسجد و مدرسه‌ای در ضلع جنوبی باغ منزل خود برآمد و در 1297ق / 1880م كتابخانه مدرسه را تأسیس كرد. سال بعد با خرید كتابخانه شخصی اعتضاد‌السلطنه، وزیر علوم و معارف ناصرالدین شاه، مجموعه‌ای ارزشمند از كتاب‌های خطی را به موقوفه‌های خود افزود. پس از درگذشت سپهسالار، ناصرالدین شاه براساس وقفنامه مدرسه كه حاكم عصر را متولی آن قرار داده بود، تولیت مدرسه را بر عهده گرفت و یحیی خان مشیرالدوله را كه وزارت عدلیه آن زمان را در دست داشت، مأمور تكمیل بنا و تأسیس مدرسه كرد؛ اما او نیز قبل از پایان كار درگذشت. در 1304-1305ش به دستور علی اصغر حكمت، وزیر فرهنگ آن عصر، فهرستی از كتاب‌ها زیر نظر بدیع‌الزمان فروزانفر^* تهیه شد. از آن سال به بعد تا 1313ش، 294 نسخه خطی و چاپی مدرسه سعدالدوله یا «سعدیه»، 219 نسخه خطی مدرسه صدر، و 612 جلد كتاب مدرسه مشیرالدوله به این كتابخانه منتقل شد. در 1313ش مدرسه با عنوان «دانشكده معقول و منقول دانشگاه تهران» افتتاح شد و تنی چند از استادان و مدرسان آن زیر نظر بدیع‌الزمان فروزانفر به تهیه فهرستی از كتاب‌های آن همت گماشتند. در 1329ش كتابخانه از ساختمان پیشین به ساختمان مجاور آن در ضلع شرقی میدان بهارستان و در جنب مجلس شورای اسلامی انتقال یافت. در 1335ش «انجمن ایرانی فلسفه و علوم انسانی» در تهران تهیه، چاپ و انتشار فهرستی از نسخ خطی كتابخانه را زیر نظر علینقی منزوی و محمد تقی دانش‌پژوه^* در دستور كار خود قرار داد. از 1371ش گروهی از فارغ‌التحصیلان مدرسه به تصحیح این فهرست‌ها پرداختند. نخستین رئیس كتابخانه ملا محمد ابراهیم ملاباشی لاریجانی بوده است. كتابخانه زیر نظر معاونت پژوهشی مدرسه اداره و بودجه آن از طریق كمك‌های مردمی و موقوفات مدرسه تأمین می‌گردد. كتابخانه دارای شعبه‌هایی در شهرستان‌های یزد، مشهد، و زاهدان و تعدادی كتابخانه تخصصی مانند كتابخانه كلام، فلسفه، و حقوق است. علاوه بر مجموعه كتاب‌های چاپی فارسی و عربی و لاتین دارای گنجینه‌ای گران‌بها از كتاب‌های خطی نفیس و كمیاب و نیز نسخه‌هایی ارزشمند از كتاب‌های چاپ سنگی در زمینه علوم و معارف اسلامی است.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

بهارعلی فتحی