مکتب تبریز
تبریز، مکتب، سبک خاص هنری در نقاشی دوران ایلخان و صفویان در شهر تبریز.
شهر تبریز در زمان فرمانروایی آخرین ایلخانان مغول (نیمه نخست سده 8ق / 14م) به یک مرکز فرهنگی و هنری تبدیل شد[۱]. وزیر با تدبیر غازان خان و اُوجالیتو، خواجه رشیدالدین*، بانی بسیاری از اصلاحات در آن دوران، مجتمعی به نام رَبع رشیدی* در تبریز بر پا کرد که کارگاهها و کتابخانههای آن تولید و مصورسازی کتب تاریخی، ادبی و علمی را بر عهده داشتند[۲]. در ربع رشیدی نخستین مکتب نقاشی تبریز پا گرفت. تصاویر پراکنده از نسخ متعدد جامعالتواریخ* ـ و تصاویر شاهنامه بزرگ اندازه دِموت* خصوصیات این مکتب را باز مینمایاند[۳]. اولین مکتب تبریز، تلفیقی از هنر خاور دور و عمدتاً چین با سنت های ایرانی است. در این دوران نقشهایی چون، ابرهای پیچان، کوههای مخروطی و درختان گرهدار کهنسال، حیوانات افسانهای (اژدها، ققنوس و...)، نیلوفر آبی، لباسها و جنگافزارها[۴]، قلمگیری روان و کاربست رنگهای خاموش و... از هنر چینی به نگارههای ایرانی راه یافت.
دومین مکتب تبریز در عصر صفویان (نیمه نخست سده 10ق / 16م) پدید آمد[۱].
پس از آن که عبدالله خان ازبک هرات را تسخیر کرد، بهزاد* و جمعی از شاگردانش رهسپار تبریز شدند[۵].
در این شهر، نسل جدیدی از نگارگران با پشتوانه دستاوردهای کارگاههای درباری تیموریان و ترکمانان پرورش یافتند. نسخ ارزندهای چون دیوان حافظ (حدود 1520-1527ق)، شاهنامه طهماسبی*، خمسه طهماسبی*، در همین دوره به دست هنرمندانی چون سلطان محمد*، میر مصور*، آقامیرک*، میر سید علی*، میرزا علی* و مظفر علی* مصور شدند[۱]. تصاویر این نسخ تلفیقی از سنتهای باختری (تبریز) و خاوری (هرات) است[۵].
از مهمترین شاخصههای نگارههای مکتب دوم تبریزی میتوان به خصوصیات زیر اشاره کرد:
فضاسازی چند ساحتی، رنگبندی موزون با رنگهای درخشان و متنوع، عدم تمرکز ترکیببندی بر شخصیت اصلی داستان، نمایش همزمان رویدادهای اصلی و فرعی، توجه به واقعیت و برقراری ارتباط میان آدمها و اشیاء و محیط، حضور پیکرههای آراسته با کلاه و عمامه قزلباش[۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ پاکباز، روئین (1378). دایرهالمعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر، ص 157.
- ↑ کنبای، شیلا (1378). نقاشی ایرانی. ترجمه مهدی حسینی، تهران: دانشگاه هنر، ص 28.
- ↑ پاکباز، روئین (1379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: لارستان، ص 60.
- ↑ شریفزاده، سید عبدالمجید (1375). تاریخ نگارگری در ایران. تهران: حوزه هنری، ص 83.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ پاکباز، روئین (1379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: لارستان، ص 87.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
علی بوذری
پیوند به بیرون
تبریز، مکتب. دانشنامه جهان اسلام. قابل بازیابی از https://rch.ac.ir/article/Details/7355
مروری بر هنر مکتب تبریز به بهانه جهانیشدن هنر نگارگری(2020)، برگرفته از فارس نیوز، قابل بازیابی از https://farsnews.ir/Provinces/1608929635000283359/