بسط الحقیقه

بسیط‌الحقیقه literally: Simple Truth، مفهومی در فلسفه اسلامی/ صدرائی برای شناسانیدن حقیقت وجود. بسیط‌ حقیقی ـ در برابر اقسام دیگر بسیط، که می‌توان ازان‌ها به بسیط نسبی (= اضافی) تعبیر کرد، وجود مطلق است و تنها بر خداوند که هستی محض و مطلق است صدق می‌کند. صدرالدین محمد شیرازی مشهور به ملاصدرا^*، د. 1050ق/ 1640م، این اصطلاح را که مفهومان پیش از او نیز وجود داشت، وضع کرد و به صورت قاعده «بسیط‌الحقیقه همه اشیاء است و خود هیچ یک ازان‌ها نیست» درآورد. در فلسفه اصالت وجود صدرایی، که لازمهان وحدت وجود است و تبیین کثرت در وحدت، به وجود بسیطی نیاز است که در عین بساطت خود، همه موجودات عالم را در بر‌گیرد. این موجود که همان واجب‌الوجود ابن‌سینا، د. 428ق/ 1037م، است، و با خدای یگانه اسلام و نیز خدا در مکتب وحدت وجود عارفان یکی است در تبیین نظریه اصالت وجود، نزد ملاصدرا ضروری است. به همین رو در مکتب صدرا به تفصیل مورد بحث قرار گرفته است. بر طبق قاعده بسیط‌الحقیقه هرانچه دارای حقیقتی بسیط باشد تمام چیزهایی را که جنبه وجودی دارند در بر می‌گیرد و خداوند یگانه، که از هر جهت یگانه است، بسیط‌الحقیقه است و تمام موجودات (= وجودات) را در برمی‌گیرد.

از لوازم مهم مفهوم بسیط‌الحقیقه، مفهوم «کثرت در وحدت» است که دراثار ملاصدرا و پیروان او مانند حاج ملاهادی سبزواری، د.1289ق/ 1872م و ملا علی نوری، د. 1264ق/ 1848م، به تفصیل بیان شده است.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

اصغر دادبه