باب، سید علی محمد شیرازی

باب، سید علی محمد شیرازی، (محرم 1235 ـ شعبان 1266ق / نوامبر 1819 ـ ژوئیه 1850م)، مدعی بابیّت و مهدویت^* و سپس آورنده آیینی تازه.

علی محمد در شیراز به دنیا آمد. در 19 سالگی به کربلا رفت و نزد سید کاظم رشتی، جانشین شیخ احمد احسایی، پیشوای مکتب شیخیه، به تحصیل علوم دینی پرداخت. پس از وفات سید کاظم با این ادعا که «باب» یا واسطه امام زمان است، توانست در شیراز گروهی از پیروان او را گرد خویش آورد.

وی به همراه یارانش به مکه و سپس به بوشهر سفر کرد و آنجا در 1260ق / 1844م خود را قائم منتظر خواند و پس از چندی زبان به دعوی پیامبری گشود. در شیراز او را دستگیر کرده به مجلس مناظره‌ای با حضور علمای اسلامی بردند و به توبه واداشتند. باب پس از رهایی به اصفهان رفت و سپس به قلعه چَهریق در حوالی خوی تبعید شد. در این زمان کار پیروان او بالا گرفته بود و جنبش‌های بابیان در نواحی مختلف ایران به درگیری‌های مسلحانه و سرکوب آنان انجامید. در نتیجه باب را که در محاکمه‌ای دیگر در تبریز توبه‌نامه نوشته بود، به دستور حکومت مرکزی دوباره از چهریق به تبریز بردند و در آنجا اعدام کردند. مسلک باب بعدها زمینه پیدایش آئینی به نام بهائی^* یا بهائیت گردید.

تعالیم باب مشتمل بر تأویل‌های باطنی غریب از قرآن و احادیث بود. مشهورترین اثر او کتاب بیان است که دو تحریر داشته است به عربی و فارسی.باب در این کتاب که آن را ناسخ قرآن می‌شمرد، از مقام خویش و استمرار ظهورات الهی سخن گفته است.