رادیو
رادیو، دستگاه گیرنده امواج صوتی از مراكز فرستنده رادیویی در فواصل دور و پخش آنها. رادیو یكی از بزرگترین وسایل اطلاعرسانی همگانی در اطلاعات تبلیغی، سیاسی، فرهنگی، هنری و ... است و اندیشه اولیه ایجاد رادیو در ایران مربوط به 1313ش است. در آن سال استفاده از گرامافون و صفحه به تدریج رواج یافته و تقاضا برای موسیقی بیشتر شده بود. دولت در همان سال به بازرگانان اجازه ورود گیرنده رادیو را با كسب پروانه از وزارت پست و تلگراف داد. این اقدام اندیشه ایجاد رادیو را در ایران تقویت كرد. در 1316ش نخستین قدم برداشته شد و براساس گزارش وزیر پست و تلگراف وقت برای ایجاد مركز فرستنده رادیویی، دستور خرید سه دستگاه فرستنده رادیوی موج كوتاه و موج متوسط و احداث ساختمانهای مورد نیاز صادر گردید و در 1318ش كار احداث ساختمانها و نصب و پخش آزمایشی دستگاهها آغاز شد[۱].
همزمان با این كار، سازمانی به نام «سازمان پرورش افكار» زیر نظر وزیر فرهنگ به وجود آمد. كمیسیون رادیو كه یكی از كمیسیونهای این سازمان بود و زیر نظر وزیر دارایی و با همكاری گروهی از نویسندگان اداره میشد موظف گردید برنامههای مناسب را برای پخش از رادیو تنظیم كند و به تصویب برساند تا در موقع گشایش رادیو استفاده شود. در 4 اردیبهشت 1319ش نخستین فرستنده رادیویی ایران در استودیوی كوچكی كه نخستین بار صدای ایران را پخش كرد، افتتاح گردید. در این زمان، دستگاههای آماده كار رادیو عبارت بودند از: یك فرستنده موج متوسط با قدرت 2 كیلووات و یك فرستنده موج كوتاه با قدرت 14 كیلووات.2 اداره رادیو نخست به وزارت پست و تلگراف واگذار شد، سپس به وزارت فرهنگ، در 1325ش به وزارت كار، و در 1326ش، كه رادیو از وزارت كار جدا شد، زیر نظر نخست وزیری به كار خود ادامه داد تا اینكه در 1343ش پس از تشكیل كابینه حسنعلی منصور زیر نظر وزارت اطلاعات قرار گرفت. در 1326ش اولین مجموعه از دستگاههای خریداری شده وارد ایران شد و یك سال بعد نخستین استودیوی رادیویی در ساختمان اداره كل انتشارات و تبلیغات واقع در میدان ارك ساخته شد.
در 1334ش استودیوی بزرگ دیگری ساخته شد و فرستندهای 50 كیلوواتی در آن نصب گردید و یك سال بعد بر ظرفیت آن افزوده شد. بدین ترتیب رادیو توانست در 1339ش پخش برنامههای خود را به صورت 24 ساعته درآورد. همزمان با پیشرفت و گسترش رادیو در تهران، در شهرستانها نیز زمینه ایجاد تأسیسات رادیویی فراهم شد و در 1326ش اولین فرستنده رادیویی شهرستانها در تبریز گشایش یافت و به تدریج فرستندههای دیگری در اورمیه، اهواز، شیراز، كرمانشاه، مشهد، كرمان، اصفهان، سنندج، زاهدان، رشت و گرگان ایجاد شد و بدین ترتیب تا 1340ش تعداد فرستندههای رادیو در شهرستانها به دوازده فرستنده رسید.3
وزارت اطلاعات كه در 1343ش به وجود آمد فعالیتهایی از قبیل ایجاد برنامه دوم و سوم (اف. ام) رادیو تهران، تأسیس رادیو بندر عباس، راهاندازی فرستندههای 100 كیلوواتی تهران، تبریز، كرمانشاه، اهواز، زاهدان و رشت را انجام داد.4 در 1350ش، شبكه رادیویی كشور به موجب قانون، از وزارت اطلاعات منتزع شد و با تشكیل سازمان رادیو ـ تلویزیون ملی ایران، در اختیار آن سازمان قرار گرفت.5
صدای جمهوری اسلامی ایران
رادیو در جمهوری اسلامی ایران نسبت به سایر رسانهها بٌرد و پوشش بیشتری دارد و اینك امواج رادیو به دورافتادهترین نقاط كشور راه یافته است و امكان برقراری ارتباط با مردم را دارد. توسعه برنامهها و شبكههای رادیویی طی سالهای 1372ش ـ 1376ش بسیار چشمگیر و شتابدار بوده است، به گونهای كه در پایان 1376ش تعداد شبكههای فعال رادیویی در معاونت صدا به هفت شبكه (شبكه اول سراسری، شبكه دوم سراسری، شبكه سراسری جوان، شبكه سراسری قرآن، شبكه تهران، شبكه پیام، رادیو شهری كرج) افزایش یافت. ایجاد شبكه جدید رادیویی معارف و راهاندازی شبكه رادیویی صدای آشنا (برای ایرانیان و فارسی زبانان خارج از كشور) نیز در دستور كار حوزه صدا قرار داد. حوزه صدا همواره به كیفیت برتر، تنوع بیشتر و جذب مخاطبان گستردهتر میاندیشد.6
مآخذ:
1. انوری، حسن. فرهنگ بزرگ سخن. ذیل «رادیو»؛ نامجو، عباس. سیمای فرهنگی ایران. به كوشش علی بهرامیان و مجتبی قاسملو، تهران: عیلام، 1378، ص 456؛ عباسی، حجتالله. «رادیو در رژیم پهلوی (به روایت اسناد نخست وزیری)»، مجله رادیو. س چهارم، ش 22 (تیر 1383)، ص 63؛ تاریخچه رادیو در ایران. تهران: وزارت اطلاعات، مركز مدارك، 1349، ص 2-3.
2. انوری. همان. ص هفت؛ تاریخچه رادیو در ایران. همان. ص 1؛ دهخدا، علیاكبر. لغتنامه. ج7، ذیل «رادیو»؛ سازگار، ژیلا. كارنامهای از رادیو و تلویزیون ملی ایران تا پایان سال 1355. تهران: [بینا]، 1356، ص 10، 63؛ نامجو. همانجا.
3. مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. ذیل «رادیو ایران»؛ نامجو. 456-457.
4. نامجو. همان. ص 457.
5. سعدلو، پرویز. سازمانهای فرهنگی ایران: تاریخچه، مبانی، فعالیت. تهران: مركز اسناد فرهنگی آسیا، 1354، ص 83؛ تاریخچه رادیو در ایران. همان. ص 23-24؛ نامجو. همانجا.
6. نامجو. همان. ص 461-462.
کوهیار دوالو
- ↑ انوری، حسن. فرهنگ بزرگ سخن. ذیل «رادیو»