ضَمان

ضَمان، متعهد یا ملزم بودن به تأدیه مالی یا انجام دادن امری.

ضمان، در لغت تازی، بر گرفته از ریشه «ضَمَنَ» به معنای کفالت، بر عهده گرفتن، ضمانت و پذیرفتن است. در حقوق، به نقل ذم‍‍ّه‌ای به ذمّه دیگری گویند. ضمان، بر دو قسم است: ضمان عقدی، که نوعی انتقال دین است و این که شخصی مالی را که بر ذمّه دیگری است بر عهده بگیرد؛ ضمان قهری، که مسئولیت خارج از قرارداد است و ناشی از غصب و آن چه در حکم غصب است، مانند اتلاف، تسبیب و استیفاء. صاحب جواهر معتقد است که ضمان، عقدی است که برای تعهد به پرداخت مالی از سوی شخصی که عهده‌دار پرداخت آن نیست، مقرر شده است. آن چه در حقوق، از ضمان، مورد نظر است، ضمان عقدی است. متعهد را ضامن، طرف دیگر را مضمون‌ٌله و شخص ثالث را مضمونٌ عنه یا مدیون اصلی گویند.‌

در ضمان، شرط نیست که ضامن، مال‌دار باشد؛ لیکن اگر مضمونٌ‌‌له در وقت ضمان، به عدم تمکن  ضامن جاهل باشد، می‌تواند عقد ضمان را فسخ کند؛ ولی اگر بعد از عقد غیر ملی شود، مضمون‌ٌله خیاری نخواهد داشت. هرگاه چند نفر ضامن شخصی شوند، ضمانت هر کدام که مضمون‌ٌله قبول کند، صحیح است. هر گاه ضمان، مدت داشته باشد، مضمون‌ٌله نمی‌تواند قبل از انقضاء مدت، از ضامن مطالبه طلب خود را کند، اگر چه دین، حال باشد.

نیز نگاه کنید به

• حقوق
• تعهد

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

اسدالله معظمی گودرزی