انوری

انوری، اوحدالدین محمد بن محمد انوری ملقب به حجه الحق (583ق / 1187م) شاعر.

در قریه بدنه از ولایت ابیورد خراسان متولد شد. در جوانی به تحصیل علوم متداول زمان خود پرداخت و در بیشتر علوم، به ویژه ریاضی، حکمت و نجوم ماهر شد. مال بسیاری را که از پدر به ارث برده بود، به سبب خوش گذرانی از دست داد و ناچار برای تأمین معاش به شاعری روی آورد. نخست خاوری تخلص می‌کرد و سپس به امر استادش عماره، تخلص انوری را برگزید. چندی در سرخس و بلخ و هرات زیست. سپس به دربار سلطان سنجر سلجوقی (حک 511ـ552ق / 1117-1158م) رفت و او را مدح گفت. در مدیحه سرایی از گذشتگان خود چون عنصری و فرخی گوی سبقت را ربود و بعدها نام او در ردیف نام فردوسی و سعدی قرار گرفت. سرانجام در بلخ درگذشت و در کنار مزار احمد خضرویه مدفون گردید. او نه تنها از قصیده گویان بنام، بلکه از قطعه سرایان بزرگ ایران بود. دیوان اشعارش شامل غزلیات، ‌قصاید، مقطعات، مثنویات و رباعیات اوست. سبک او به طریقه ابوالفرج رونی بود و در شعر به عنصری نیز نظر داشت. قصیده‌ای که خطاب به رکن‌الدین محمود قِلِج طغماج، فرمانروای سمرقند سروده، از شاهکارهای اوست.

نیز نگاه کنید به

• سلجوقیان
• سرخس

مآخذ

1.     خانلری (کیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 74.

2.     مدرس رضوی، محمدتقی. مقدمه بر دیوان انوری. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1347، ج 1، ص 21 (مقدمه).

3.     صفا، ‌ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات ایران. تهران: ابن سینا، 1347، ج 2، ص 656-657.

4.     زرین‌کوب، عبدالحسین. با کاروان حله. تهران: جاویدان، 1362، ‌ص 163.

5.     مدرس رضوی، محمدتقی. مقدمه بر دیوان انوری. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1347، ج 1، ص 96.

6.     خالقی‌راد، ‌حسین. قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 291ـ292.

7.     فروزانفر، بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی، 1380، ص 332 و 333.

8.     یوسفی، ‌غلامحسین. چشمه روشن. تهران: علمی، 1369، ص 142.

ابوالقاسم رادفر