کلیم کاشانی

كلیم كاشانی، (990 ـ 1061ق / 1582 ـ 1651م) شاعر.

میرزا ابوطالب متخلص به كلیم، مشهور به طالبای كلیم و طالب از شاعران بزرگ سبك هندی/  اصفهانی در همدان زاده شد. به سبب اقامت دراز مدتش در كاشان به كلیم كاشانی نیز آوازه یافت.¹ در جوانی در روزگار پادشاهی جهانگیر گوركانی (حك 1014 ـ 1037ق/ ؟م) رهسپار هندوستان شد. در دكن به خدمت شاهنوازخان نمایندة ابراهیم‌ شاه ثانی عادلشاهی درآمد و او را مدح گفت.² در حـ 1028ق/ 1619م به وطن خود بازگشت و در 1030ق / 1621م بار دیگر به هندوستان رفت. این بار مورد حمایت میرجملة شهرستانی متخلص به روح‌الامین شاعر ایرانی دربار جهانگیر قرار گرفت.³ سپس در دورة شاه جهان (حك 1037 ـ 1068ق) نزد وی تقرب یافت و ملقب به ملك‌الشعرا گردید.⁴ در پایان حیات پس از نظم فتوحات شاه جهان با اجازة پادشاه در كشمیر سكنا گزید و همان‌جا درگذشت.⁵ آرامگاه او در سرینگر در مكانی مشهور به مزارات كشمیر قرار دارد. كلیم با شاعرانی چون ملك قمی (د 1025ق / 1616م)، محمد هاشم سنجر (1031ق / 1621م)،‌ ‌صائب تبریزی (د 1080ق/ 1669م) و دیگران معاصر بود.⁶ از لحاظ به نظم درآوردن امثال و حكم بر صائب تبریزی^* پیشی داشت و از مضامین بكر و تازه بهره می‌گرفت.⁷ از آثار كلیم یكی دیوان شعر است كه نخستین بار در 1314ش / 1935م در تهران چاپ شد. چاپ دوم آن نیز به وسیلة ح. پرتو بیضایی در 1336ش / 1957م در تهران صورت گرفته و 8668  بیت را در بر دارد و اثر دیگر او ظفرنامة شاهجهانی / پادشاه نامه نام دارد.⁸ كلیم در سبك هندی، تحولی ایجاد كرد كه ابتدا در صائب و سپس در شعر ادامه‌دهندگان سبك هندی استمرار یافت.⁹

مآخذ:

1. اثر آفرینان. زیر نظر عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ1، 1380، ج 5، ص47.
2. صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس ، چ7، 1373، ج5، ب2، ص 1171 ـ 1172.
3. شمس لنگرودی، محمد. سبك هندی و كلیم كاشانی ؛ گردباد شور جنون. تهران: نشر مركز، چ3 (ویرایش2)، 1372، ص 101 ، 102 (به اختصار).
4. برون،‌ ادوارد. تاریخ ادبیات ایران. ترجمة غلامرضا رشید یاسمی، تهران: ابن سینا، چ3، 1345، ج4، ص195.
5. زرین كوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین ، چ1، 1363، ص116.
6. شمس لنگرودی، محمد. همان ،‌ ص 106، 107 (به اختصار).
7. ریپكا، یان و دیگران. تاریخ ادبیات ایران. ترجمة عیسی شهابی، ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1354، ص477.
8. صفا،‌ ذبیح الله. همان، ص1175.
9. حسن‌پور آلاشتی، حسین. طرز تازه ؛ سبك شناسی غزل سبك هندی. تهران: سخن، 1384، ص159.

و نیز نگ: گلچین معانی، احمد. كاروان هند. مشهد: آستان قدس رضوی، چ1، 1369، ج 2، ص 1175 ـ 1179.

ابوالقاسم رادفر