بوستان سعدی
بوستان
این منظومه كه نخستین اثر سعدی* (د 691 یا 694 ق/ ؟ م) شاعر و ادیب پر آوازة ایران به شمار میرود، در ده باب در قالب مثنوی و بر وزن شاهنامة فردوسی سروده شده است و پندهای اخلاقی، مسائل اجتماعی و ایدهآلهای شاعر را در قالب حكایات شیرین و آموزنده دربر دارد.1 سعدی كه خود این منظومه را سعدینامه خوانده بود، در 655ق/ ؟ م آن را به نام اتابك ابوبكر پسر سعد زنگی در حدود 5000 بیت به پایان برد.2 ابواب دهگانة آن در عدل و انصاف، احسان و بخشش، عشق و مستی، تواضع و فروتنی، تسلیم و رضا، آداب تربیت، شكر بر عافیت، توبه و انابه، مناجات و خاتمة كتاب است.3 شاید بتوان گفت بوستان نه تنها در زبان فارسی، بلكه در هیچ زبانی از جهت فصاحت، بلاغت، روانی، زیبایی، حكمت و معرفت مثل و مانند ندارد.4 این منظومه بیش و كم همان گونه معانی را كه در حدیقةالحقیقه* سنایی (د 545 ق) آمده، دربر دارد، اما جنبة شاعری وی بیشتر است و این در نظم مثنوی، تجدّدی محسوب میشود.5 سعدی مدینة فاضلهای را كه میجسته در بوستان تصویر كرده است. جهانی كه او در بوستان میجوید، عالم ایمان به خدا، نیكی و صفا، راستی و پاكی و روشنی و حقیقت است.6 بوستان به زبانهای گوناگون دنیا برگردانیده شده است. سر ویلیام جونز[1] و فربزفالكنر[2] به انگلیسی و ك. هـ. گراف[3] آن را به آلمانی ترجمه كردهاند.7 سودی (د ح 1000ق/ ؟ م) و شمعی به تركی و سروری (د 969 ق/ ؟ م) و تیكچندبهار به فارسی از جمله كسانی هستند كه شروحی بر آن نوشتهاند.8 شروحی نیز توسط غلامحسین یوسفی، محمد خزائلی و دیگران بر بوستان نوشته شده است. منقحترین چاپ بوستان نسخة ویراستة غلامحسین یوسفی است.
مآخذ:
1. خالقیراد، حسین. قطعه و قطعه سرایی. تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، چ 1، 1375، ص 338.
2. زرینكوب، عبدالحسین. با كاروان حلّه. تهران: آریا، 1343، ص 232.
3. خانلری (كیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی دری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 93.
4. سعدی. بوستان، به اهتمام محمدعلی فروغی. تهران: بروخیم، 1316، ص الف (مقدمه).
5. زرینكوب، عبدالحسین. همان. ص 245.
6. سعدی. بوستان سعدی (سعدی نامه). تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، تهران: انجمن استادان زبان و ادبیات فارسی، چ 1، 1359، ص23 و 37 (پیشگفتار).
7. یوسفی، غلامحسین. چشمة روشن. تهران: علمی، چ 1، ص 240 و 234.
8. مصاحب، غلامحسین. دایرةالمعارف فارسی. تهران: جیبی، چ 3، 1381، ج 1، ص 465 (ذیل بوستان).
[1]. S. W. Jonse.
[2]. F. Falconer.
[3]. K. H. Graff.
ابوالقاسم رادفر