روایت های شیعه راجع به نوروز
روایت های شیعه راجع به نوروز
اول: معلیبن خنیس میگوید: روز نوروز خدمت امام صادق علیه الصلوة والسلام رفتم، فرمودند آیا میدانی امروز چه روزی است؟ عرض ۱- اورنگ، جشنهای ایران باستان، یادشده صص ۴۳-۴۲. ۲- اورنگ، همان کتاب، ص ۴۳.
نوروز در روایات اسلامی
۱۵۹
کردم عجم امروز را بزرگ میدارند و تبرک میجویند و برای همدیگر هدیه میفرستند، امام صادق علیهالسلام فرمودند: به بیت عتیق (کعبه) سوگند میخورم که نوروز از زمان قدیم است، تاریخ آن را برای تو بگویم؟ عرض کردم یادگرفتن تاریخ آنرابهتر است برای من اگر زنده شوند دوستانم و بمیرند دشمنانم، فرمود: نوروز روزی است که در عالم ذر خداوند از بندگانش پیمان گرفت که او را بپرستند و مشرک نشوند و ایمان به پیغمبران و حجج او و ائمه بیاورند، روزی است که آفتاب تابید و هواکه موجب حیات است وزیدنگرفت و زمین خلق شد، روزی است که کشتی نوح بر نقطهای از زمین به نام (جودی) نشست، روزی است که جبرئیل بر پیغمبر صلّیاللّه علیه وآله نازل شد، روزی است که ابراهیم علیهالسلام بتها را شکست، روزی است که (شب آن) پیغمبر(ص)، علی(ع) را بر کتف خود بلند کرد، بتهای قریش را از فراز کعبه به زیر افکند و خُرد کرد، روزی است که پیغمبر(ص) به اصحاب امر کرد با علی(ع) بیعت نمایند، در دفعه اول و دوم، روزی است که امیرالمؤمنین(ع) بر نهروانیان غالب شد و ذوالثدیه را (که پیغمبر(ص) ابیبکر و عمر را امر کرد، ذوالنّدیه را بکشند و نکشتند) کشت، روزی است که قائم ما(ع) و ولاة امر ظاهر میشوند، و روزی است که قائم ما(ع) بر دجّال غالب میگردد و در کناسه کوفه او را دار میزند، هیچ نوروزی نیست که ما اهل بیت انتظار فرج نداشته باشیم، چون از روزهای ما و شیعیان ما است، عجم احترام آنرا نگهداشتند و شما ضایع کردید.»
و صاحب وسایل در مقدمه مینویسد: «ولم انقل فیه (وسایل) ۱- بحارالانوار، جلد ۱۴، امین الضرب، ص ۲۰۶ / وسایل، طبع جدید جلد ۵، ص ۲۸۹.
۱۶۰
آداب و رسوم نوروز
الاحادیث الامن الکتب المشهورة المعول علیها التی لاتعمل الشیعه الابها ولاترجع الاالیها)، مستدرک الوسائل، ج ۱، ص ۴۷۱ و مرحوم مجلسی قدسسره این اشکال راکه در مُحاسبه ایام جمعه این وقایع با نوروز تطبیق نمیشوند در جلد ۱۴ بحارالانوار ذکر کرده، سپس پاسخ داده است. دوم - امام صادق علیه السلام فرمودند: نوروز روز نیکویی است برای همه کارها، خرید و فروش، غرس اشجار و زراعت و غیره، اسماعیل فرزند ابراهیم(ع) در این روز بدنیا آمد.
سوم - حضرت امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: فرزندی که در نوروز بدنیا بیاید مبارک است و صفات خوبی خواهد داشت.^{۲}
چهارم - امام صادق(ع) به معلیبن خنیس میفرمایند: روز نوروز غسل کن و پاکیزهترین لباس خود را بپوش، و به بهترین عطر خود را معطر نما، و آن روز را روزه بگیر بعد از نوافل نماز ظهر و عصر چهار رکعت (به دو سلام) نماز بخوان.۳
پنجم -امام صادق(ع) روایت ذیل را فرمودند و معلیبن خنیس نوشت روز نوروز روزی است که پیغمبر در غدیر خم برای امیرالمؤمنین(ع) بیعت گرفتند و مردم اقرار به ولایت او نمودند. خوشا بحال کسی که به ولایت او ثابت بماند و وای بر کسی که پیمان را بشکند.^{۴} ششم - مفضل بن عمر از امام صادق(ع) روایت نمود: خداوند به ۱ - بحارالانوار، امین الضرب، ج ۱۴، ص ۲۰۶. ۲- همان، ص ۲۰۸.
۳- وسایل، طبع جدید، ج ۲، ص ۹۶۰ باب الاغسال المسنومه، ج ۵ ص ۲۸۷ و باب الصلوات المندوبه، ج 7 ص ۳۴۷ باب الصوم المندوب. ۴- بحار، ج ۱۴، ص ۲۱۳، وسایل، ج ۵ ص ۲۸۸.
نوروز در روایات اسلامی
۱۶۱
حزقیل پیغمبر وحی نمود ارزش و قدر نوروز نزد من زیاد است و با خود قرار دادهام هر مؤمنی در این روز حاجت خود را بخواهد برآورم.^{۱}
هفتم - دعائم الاسلام روایت نموده: پالوده برای حضرت امیر(ع) آوردند، سؤال کرد مناسبت این چیست؟ عرض شد روز نوروز است، فرمود: همه روزها را اگر بتوانید نوروز قرار دهید، آنگاه با سرانگشت چشید و فرمود: بسیار گوارا و شیرین است ولی ما نمیخواهیم خود را با آنچه عادت نکردهایم عادت دهیم، بردارید طبق را، برداشتند.^{۲}
هشتم - روز نوروز مجوس خدمت حضرت امیرالمؤمنین(ع) ظرفهایی از نقره پر از شکر هدیه آوردند، حضرت قبول نمود و بین اصحاب خود تقسیم کرد و از جزیه مجوسیان حساب کرد.^{۳}
نهم - امام صادق(ع) درباره روزهای ماههای فرس فرمود: اول به نام هرمز است و او نام خداست به فارسی که روز خلقت آدم و حوا است.' دهم -امام صادق(ع) به محمدبن ابراهیم فرمودند: نوروز اولین روز از ماه، خداوند آدم را خلق کرد و روز خوبی است.^{۵}
یازدهم - روز اول سال بنام خدا خوب است کار شروع شود.^{۶} مرحوم مجلسی میگویند: این سه روایت آخر را (نه و ده و یازده) را از کتابهای منجمین که آنها از ائمه(ع) نقل نمودهاند، روایت کردم و اعتماد به نقل آنها ندارم.^{۷}
۱- مستدرک الوسائل ج ۱، ص ۴۷۱.
۲- مستدرک سابق، و ملیة الاولیاء، ج ۱، ص ۱۸۰ و دعائم الاسلام ج 2، ص ۱۱۳.
3- سفینةالبحار، ج 2 ص 582. ۵- بحار، ج ۱۴، ص ۲۰۹. ۷- همان، ص ۲۰۹.
۴- بحار ج ۱۴ ص ۲۰۹. ۶- همان، ج ۱۶، ص ۲۰۹.
آداب و رسوم نوروز
باری، از این جمله معلوم میشود که به روایتهای یک تا هشت
| ۱۶۲ |
| اعتماد دارند. |
| بررسی روایت معلیبن خنیس |
شهرستانی درباره روایات نوروز و خاصه آنچه که از معلیبن خنیس نقل شده، معتقد است که:
در کتب اصولیه با ادله اربعه حجیت خبر واحد ثابت شده است و علما در فقه حتّی در واجبات و احکام هم به خبر واحد عمل میکنند، چه رسد به مستحبات و درباره نوروز روایتی وارد شده است که ما انشاءالله آن روایات را در جای خود نقل خواهیم نمود بعضی از این روایات مرسله و از امیرالمؤمنین(ع) است، بعضی دیگر از فرزندان طاهرین آن حضرت صلواتاللّه علیهم، پس از آنکه این روایات را با تسامح در ادله سنن ضمیمه کنیم مطلوب بدست خواهد آمد، بعضی از این روایات راوی آن معلیبن خنیس استکه ذیلاً مورد وثوق بودن او و مورد وثوق بودن عمده رجال سندش از علم درایة نقل میشود. این است خلاصه آنچه که در «وجیزه» در این باره آمده است: شیخ بهائی در وجیزه یادآور شده است که: سلسله هر سند و هر روایتی اگر امامی و ممدوح به تعدیل باشد روایت را (صحیح)گویند و اگر امامی بودند ممدوح هم بودند اما عدالت آنها مورد تأئید قرار نگرفته بود، و یا بعضی از آنها توثیق و تعدیل شده بعضی دیگر نشدهاند آن روایت را (حسن)گویند و یا اینکه در مدح و ذم ۱- برای ملاحظه بهتر منقولات مزبور ر. ک.: میلانی، سیدمحمّدعلی، نوروز، حسینیه ارشاد، ۱۳۵۹، صص ۱۲-۱۱.
نوروز در روایات اسلامی
۱۶۳
آنان سکوت شده است آن روایت را (قوی) گویند، یا اینکه راوی مشهور است نزد اصحاب آنرا (مقبول) نامند و اخبار حسن در لزوم عمل به آن مانند اخبار صحیح است، چه باشهرت عملی جبران ضعف سندش شده باشد یا نه. بنا به نظر بعضی از اصحاب و بعضی دیگر شرط میکنند جبران ضعف سند را با اشتهار عمل اصحاب به آن روایت. و در میان اصحاب ما شایع شده است که در سنن و مستحبات از باب تسامُح در ادله سنن به احادیث ضعاف هم عمل میکنند، هر چند هم که صفت آن روایت شدید بوده و جبران هم نشده باشد.
«به هر حال روایت معلیبن خنیس یا از قسم دوم است یا از قسم سوم، بنابراین روایتش یا حسنه است یا قویه. و پس از آنکه نزد اصحاب شهرت یافته است «مقبوله» میشود، و این هم معلوم شد که اخبار حسنه در لزوم عمل به آن مانند روایات صحیحه است پس لازم است به خبر معلی عمل شود.»