نوروز معتضدی
در منابع تاریخی از سه گونه نوروز نیز یاد شده است که به نامهای انوروز معتضدی» و «نوروز عضدی» و «نوروز سلطانی» مشهور شده است، اینک در ذیل به هر کدام اشارتی میشود: نخست نوروز معتضدی است که یادگار دوران خلافت المعتضدبالله (۲۷۹..۵۲۸۹) است و به سال ۲۷۹ هجری معمول شده است توضیح آنکه در عهد عباسیان بنا بر رسم دوران ساسانی مالیاتها را در اول سال جمع میکردند و کارها را از نوروز آغاز مینمودند ولی چنانکه معلوم است چون از عهد نوشیروان به بعد کبیسه انجام نشد سالها بگردش افتادند و نوروز از مقام اصلی خود یعنی از نقطه اعتدال ربیعی دور شد و امر وصول مالیات مُختلگردید. به همین سبب المتوکل علیالله فرمان کبیسه کردن سالها را داد و چون او کشته شد (۲۴۷) چندی بعدالمعتضد کار او را دنبال کرد و چون کبیسه انجام گرفت نوروز را به یازدهم حزیران رومی و اول خردادماه پارسی آوردند و این نوروز نوروز معتضدی نامیده شد.'
۱-گاهشماری و جشنهای ملی ایرانیان، یادشده، ص ۱۳۱.
۸۱
جشنها و مراسم نوروزی نوروز عضدی
دیگر نوروز عضدی است که به عضدالدوله دیلمی منسوب است. این عضدالدوله پناه خسرو و یا به قول عربفنا خسرو بانی دو جشن است که ظاهراً در دربار و زمان او متداول بود یکی در سروش روز (روز هفدهم) از فروردین ماه و دیگری در هرمز روز (روز اول) از آبانماه. جشن نخستین به علت رسانیدن آب به قصبه «کردفنا خسرو» در نزدیکی شیراز است در این روز، قصبه مذکور را عضدالدوله دیلمی احداث کرده است. دومین جشن به علت آغازکردن آبادانی همان فَصبه «کردفنا خسرو» است در اول آبانماه ۳۳۳ یزدگردی (حدود ۳۴۹ ه) در آغاز هر یک از این دو جشن بازاری هفت روزه همراه با لهو و شرب و عیش و عشرت ترتیب مییافت۱ شبیه بازارهایی از همین قبیل که در غالب شهرهای مرکزی اروپا ترتیب میدهند.