امام امت
امام امت
خيراله خيري اصل
واژه مركب امام امت، لقبي براي حضرت امام خميني (ره) بود كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران مورد استفاده قرار گرفت. استفاده از اين عنوان براي اشاره به امام خميني، دو مفهوم ويژه امام و امت را كه از واژگان سياسي ادبيات شيعه است، به ذهن متبادر مينمايد.
طبق تعريف امت به جمعتي گفته ميشود كه پيغمبري به سوي آنها آمده باشد. يا گروهي كه به پيغمبري ايمان آوردهاند. (دهخدا، ذيل واژه امت). بر اين اساس شايد بتوان پيروان هر ديني را در هر كجاي دنيا كه ساكن باشند، امت آن دين ناميد، چنانكه شريعتي توصيف ميكند: «امت جامعهاي است كه در هيچ سرزميني ساكن نيست. امت جامعهاي است كه بر مبناي هيچ تشابهي در كار و شكل زندگي و درآمد شكل نيافته است. امت عبارت است از جامعهاي كه افرادش، تحت [هدايت] يكم رهبري بزرگ و متعالي، مسؤوليت پيشرفت و كمال افراد جامعه را، با خون و اعتقاد و حيات خود حس ميكنند...». (شريعتي، 56). از اين نظر امت به سوي «كمال مطلق) در حركت است.
چنانكه از تعريف امت مشخص است، هر امتي تحت هدايت يك رهبر به مقصد مورد نظرش كه دين برايش نشان داده است، در حال حركت است. وجود امام و رهبر در اعتقاد شيعي ضروري است. از جمله دلايل شيعه بر وجوب و وجود امام «قاعده لطف» است كه به عنوان دليل عقلي مطرح ميشود. بر اساس اين قاعده بر خداوند واجب است كه از راه لطف و رحمت بر بندگان خود، پيامبران و اگرنه اماماني را در ميان بندگان گسيل دارد و آنها را بدون رهبر و هدايتكننده رها نسازد. (فرِحي، 178).
دلايل ديگر كه دلايل نقلي وجود امام ناميده ميشوند، به استناد آياتي از قرآن و احاديثي از پيامبر اسلام ايراد ميشوند. به اعتقاد شيعه آيـﺔ ولايت (مائده: 55)، آيه تطهير (احزاب: 33)، آيه اطاعت اوليالامر (نساء: 59) و آيه مودت في القربي (شورا: 33) در قرآن اشاره صريح به وجوب امام در بين امت دارد. همچنين احاديص انذار، منزلت، ثقلين و غدير، نه تنها به وجوب امامت بلكه به امامت علي (ع) اشاره و تأكيد دارند. (فرِحي، 190- 180).
بر اساس چنان دلايلي، نظام فكري شيعه معتقد به وجود دوازده امام منصوب و معصوم است كه حضرت علي (ع) به عنوان اولين آنان از سوي خدا و با ابلاغ پيامبر و يازده امام ديگر يكي پس از ديگري منصوب شدهاند و سُكان رهبري امت را به دست گرفتهاند. پس از غيبت امام دوازدهم امامت و رهبري امت توسط وليفقيه ادامه مييابد.
پس از پيروزي انقلاب، حضرت امام خميني كه رهبري مردم را بر عهده داشتند، با لقب «امام» و از اين لحاظ كه امامت مردمي را به عهده داشتند كه همگي يك امت واحد به شمار ميآمدند، امام امت ناميده شدند.
منابع
1- لغتنامه دهخدا
2- شريعتي، علي، امت و رهبري، تهران، انتشارات قلم، 1357
3- فرِحي، داوود، نظام سياسي و دولت در اسلام، تهران، سمت، 1382