آستارا

آستارا، نام شهري و رودي در دورترين نقطة ساحل غربي درياي خزر در، شمالي‌ترين بخش در استان گيلان. شهرستان آستارا، برابر آخرين تغييرات تقسيمات كشوري، در 1383ش، داراي 2 شهر، 2 بخش و 4 دهستان¹ است. اين شهرستان از جنوب با شهرستان هشتپر (در استان گيلان)، از غرب با شهرستان نمين (در استان اردبيل)، از شرق با درياي خزر و از شمال با كشور آذربايجان هم مرز است.² كوه‌هاي تالش كه از جنوب به شمال استان كشيده شده در غرب اين شهرستان واقع شده است. شهرستان آستارا يكي از پرباران‌ترين نقاط ايران و تقريباً پوشيده از جنگل است.

شهر آستارا، با ً30 َ52 ْ48 طول شرقي و ً00 َ26 ْ38 عرض شمالي و ارتفاع 22 متر پايين‌تر از سطح دريا،³ در فاصلة 511 كيلومتري از تهران و 187 كيلومتري از مركز استان (رشت) واقع است.⁴ رود آستارا مرز اين شهر با شهري همنام واقع در آن سوي مرز، در سرزمين اَران (=كشور جمهوري آذربايجان) است كه از كوه‌هاي تالش سرچشمه گرفته و به درياي خزر مي‌ريزد.⁵ آستارا با نام‌هاي «استاره» و «دهنه‌كنار»⁶، پيش‌تر بخشي بود از توابع شهرستان اردبيل (در استان آذربايجان شرقي سابق و استان اردبيل كنوني). دو سال پس از تبديل آن به شهر، در 1339ش به استان گيلان ملحق شد.⁷ جمعيت شهر آستارا در 1375ش، به 30666 تن⁸ مي‌رسيد كه در 1384ش، تعداد 37146 تن برآورد شده است.⁹ مؤلف حدودالعالم در 372ق/ 982م از آن به نام «استراب» ياد كرده است.¹⁰ وجود آثاري تاريخي نظير بقعة شيخ تاج‌الدين محمود، قلعه شيندان و نيز بقعة سيد ابراهيم و سيد قاسم، پسران امام موسي كاظم(ع) در دهكدة كان‌رود، همگي حاكي از معمور بودن آستارا در گذشته‌هاي دور است. آستارا داراي دامداري و كشاورزي مناسب بوده و نيز موقعيت مرزي و بندري آن، امكاني براي كسب درآمدهاي گردشگري و داد و ستد كالا فراهم كرده است.

مآخذ:

1. دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.
2. نقشة تقسيمات كشوري. تهران: سازمان نقشه‌برداي كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1383.
3. جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 22.
4. سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص133 و 134.
5. جعفري. ص 220، 278.
6. چكنگي، عليرضا. فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور. چ 1، مشهد: بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1378، ص 162.
7. بيات، عزيزالله. كليات جغرافياي طبيعي و تاريخي ايران. چ 1، تهران: اميركبير، 1367، ص 326.
8. نورالهي، طه. توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 174.
9. مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1380، ص 203.
10. حدودالعالم من المشرق الي المغرب. به كوشش منوچهر ستوده. تهران: دانشگاه تهران، 1340، ص 149.

غلامحسینن تکمیل‌همایون