موسیقی کرمانشاهان
كرمانشاهان از جمله نواحي مهم موسيقايي ايران است. موسيقي اين ناحيه را ميتوان به سه بخش كلّي تقسيم كرد كه شامل مقامهاي حجاري (گوراني)، مقامهاي مجلسي (باستاني) و مقامهاي حقاني (كلام) است.
1. مقامهاي مجازي. به مقامهاي مجازي، گوراني نيز ميگويند. تصنيفها، ترانهها، آهنگهاي رقص و بسياري نمونههاي ديگر در اين بخش قرار ميگيرند. مقامها و آهنگهاي اين بخش با آواز، سرنا*، دهل*، دوزله*، نرمهناي* و تمبك*، دايره*، ني* (شمشال) و كمانچه* اجرا ميشوند. اين مقامها بسيار متنوعاند و اگر چه در مقايسه با دو بخش ديگر از روحانيت كمتري برخوردارند امّا خصوصيات هنري والايي دارند.
2. مقامهاي مجلسي. به مقامهاي مجلسي، باستاني نيز ميگويند. اين مقامها غالباً با آواز و تنبور*، اجرا ميشوند. تعدادي از اين مقامها با سرنا* و دهل*، دوزله*، نرمهناي* و تمبك* و ني* (شمشال) نيز اجرا ميشوند. در ميان اين مقامها، چهارده مقام از بقيه مهمتر است كه اين تعداد گاه به بيست مقام نيز ميرسد. ساروخاني، قطار، گيله و دره، جنگهرا، جلوشاهي، بايَه بايَه، خاناميري، سوار سوار، گل و خار و انواع سماع از اين جمله است.
3. مقامهاي حقاني. به مقامهاي حقاني، كلام نيز گفته ميشود. اين مقامها با آواز و تنبور* اجرا ميشوند. متن كلامها از گفتهها و سرودههاي بزرگان يارسان (اهل حق) است كه در كتابهاي ديني اين سلسله به ثبت رسيده است. كلامها، موسيقي مخصوص سلسلة اهل حق هستند و فقط در مجالس نياز و حلقة ذكر اجرا ميشوند. تعداد تقريبي كلامها 72 كلام است كه در واقع شامل حدود 72 سربند يا ترجيح ذكر است. دو منطقة گوران و صحنه، حوزههاي اصلي رواج تنبور و كلامهاي حقاني است. مقامهاي اين دو منطقه اگر چه بنياد واحدي دارند امّا در برخي موارد نيز اختلاف دارند. انواع حراز، سَرخِيوي، بَليها، هِي دوس، تَنَه ميري، لاوهِي لاو، بابا نا اُوسي، بابا جليلي، خاص بژنه، ياران جَم نيان، رژيان دالاهو، ايمانم يار، عالي گرزِويش، چِل تَن چِلانان، هاها، هِيگيان هيگيان، پيشروي پِرديور و ... از اين جمله است.
مآخذ:
اطلاعات اين مدخل از طريق منابع زير تأمين شده است:
- كار ميداني
- دايرةالمعارف سازهاي ايران. جلد اول و دوم، محمدرضا درويشي. ماهور.
ـ آيينه و آواز. محمدرضا درويشي. مركز موسيقي، حوزه هنري.
ـ هفت اورنگ. محمدرضا درويشي. مركز موسيقي، حوزة هنري.
- برشور، C.Dهاي علي گويم و طرز. محمدرضا درويشي. ماهور.
محمدرضا درویشی