موسیقی هرمزگان
استان هرمزگان فرهنگهاي گوناگوني را در درون خود جاي داده است. طي قرنها فرهنگ ساحلنشينان درياهاي جنوبي ايران به خاطر همسايگي و ارتباط با فرهنگهاي سواحل جنوبي درياها و برخورد با مهاجرين سرزمينهاي آفريقا و كشورهاي عربي، آميزهاي از فرهنگهاي ياد شده گرديده است. موسيقي و جلوههاي فرهنگي در هرمزگان متنوع و رنگارنگ است و حوزههاي مختلفي از زندگي مردمان را در برميگيرد. مناطق شرقي، غربي، مركزي و شمالي هرمزگان هر كدام فرهنگ و موسيقيهاي ويژهاي دارند كه در عين ارتباط با هم داراي تفاوتهاي قابل توجهي نيز هستند. آئينهاي عروسي، سوگ، موسيقي درماني و مراسم صوفيانه بخشهاي مهمي از فرهنگ و موسيقي هرمزگان را تشكيل داده است.
موسيقي مراسم عروسي و شادماني. آوازها و ترانههاي مراسم عروسي بخش وسيع و مهمي از موسيقي اين ناحيه است كه در تنوعي قابل ملاحظه از شرق تا غرب اين استان جريان دارد. سازهايي كه در اين نوع مجالس استفاده ميشوند در مناطق مختلف هرمزگان متفاوتاند. عود*، دورنِگه*، مُرواس*، انواع دهل*، جوره، دايره*، سرنا*، تمبك*، نيانبان*، نقاره*، نيجفتي*، ني*، چاك (تخته) از جملة اين سازها هستند. آوازهها و ترانههاي مراسم عروسي غالباً توسط تكخوان و پاسخ حاضرين اجرا ميشود.
موسيقي مراسم اهل هوا. اهل هوا به كسي گفته ميشود كه گرفتار يكي از بادها شده باشد. به اعتقاد اهل هوا اين بادها نيروهاي مرموز و جادويياند كه جسم و روان انسانها را تسخير ميكنند. مشهورترين بادهاي رايج در هرمزگان شامل زار، نربان، مشايخ، ليوا و... است كه هر كدام انواع مختلف دارند. مهاركردن اين بادها فقط با برگزاري مجالس و آئينهاي ويژه ممكن است. موسيقي، آوازها و سازها نقشي محوري و تعيينكننده در اين مراسم دارند. سازهاي پوست صدا* در انواع مختلف مهمترين سازهاي مورد استفاده در اين مراسم هستند. موسيقي مجالس اهل هوا به مانند خود مجالس و اعتقادات مربوط به آنها منشاء آفريقايي داشته و قرنها قبل توسط بردگان و مهاجرين از آفريقا به سواحل جنوبي ايران منتقل شده است. اين انتقال البته همراه با تغييرات قابل توجهي بوده است.
موسيقي كار. آوازهاي كار بخشي از موسيقي هرمزگان است كه به خاطر موقيعت جغرافيايي و نحوة معيشت مردمان، بخش مهمي از آنها مربوط به كارهاي دريايي بوده است. آوازهاي پاروزني، صيد، بادبانها، لنگر، به آب انداختن كشتي، حمل بار و... انواع مختلفي از اين آوازها هستند. اين آوازها غالباً به صورت مبادلة آهنگ ميان تكخوان و همسرايان (دريا نوردان) اجرا ميشده است.
لالاييها، آوازهاي صوفيانه و آوازهاي سوگ نيز هر كدام بخشي از پيكرة موسيقي هرمزگان را تشكيل دادهاند.
مآخذ:
اطلاعات اين مدخل از طريق منابع زير تأمين شده است:
- كار ميداني
- دايرةالمعارف سازهاي ايران. جلد اول و دوم، محمدرضا درويشي، ماهور.
- موسيقي مناطق جنوب ايران (هرمزگان، بوشهر، خوزستان). محمدرضا درويشي، حوزة هنري، مركز موسيقي.
- آيينه و آواز. محمدرضا درويشي. حوزة هنري، مركز موسيقي.
محمدرضا درویششی