امام زین العابدین(ع)
علي بن الحسين (ع)، امام چهارم از ائمة اثنيعشر، ملقّب به زينالعابدين و سجاد. تولد آن حضرت را به اختلاف در سالهاي 36 و 37 و 38 ق. نوشتهاند. دربارﺓ نام مادر آن حضرت و اصل او نيز اختلاف زيادي هست. گروهي نام او را شاهزنان و شاهجهان و شهربانو و شهربانويه گفتهاند و بنا به گفتة اين گروه او دختر يزدگرد سوم آخرين پادشاه ساساني بوده است. امّا قطع نظر از جزئيات، نميتوان اين روايت را پذيرفت، زيرا استيصال و قتل يزدگرد در زمان خلافت عثمان بوده است، نه عمر و اگر گفته شود كه ممكن است اسارت دختر يا دختران يزدگرد پس از جنگ قادسيه يا نهاوند در زمان عمر صورت گرفته است، باز ميان تولد امام زينالعابدين (در سال 36 يا 37 يا 38) و واقعة قادسيه يا نهاوند بيش از بيست سال فاصله ميافتد؛ يعني در اين مدت طولاني فرزندي براي امام حسين از دختر يزدگرد بهدنيا نيامده است كه بعيد بهنظر ميرسد.
اگر ديرترين سال را در تاريخ ولادت آن حضرت كه سال 38 ق است، در نظر بگيريم، امام سجاد در سال 61 ق يعني در واقعة كربلا 23 سال داشته است. امّا آن حضرت بيمار و بستري بوده است و به همين جهت از قتل او چشم پوشيدهاند.
هنگاميكه ابن زياد خاندان امام حسين را نزد يزيد فرستاد، زنجيري در گردن امام نهاد و آنها را روانة شام كرد. يزيد اهل بيت را پس از چندي روانة مدينه كرد و امام در مدينه، منزوي بود تا آنكه در سال 63 ق مردم مدينه بر يزيد بشوريدند يزيد مسلم بن عقبة المري را با دوازده هزار تن براي سركوبي مردم مدينه فرستاد و گفت كه شهر مدينه را سه روز به باد غارت دهد و پس از سه روز دست از جنگ و كشتار بازدارند. امّا دستور داد كه با علي بن الحسين بهخوبي رفتار كند، زيرا او در قيام مردم مدينه دخالتي نداشته است. مردم مدينه پس از مقاومت دليرانه شكست خوردند و مسلم بن عقبه بسياري از مردم آن شهر را بكشت و سه روز در آن غارت و كشتار كرد و پس از سه روز از مردم براي يزيد بيعت گرفت، امّا به توصية يزيد آزاري به امام نرسانيد.
دربارﺓ مناسبت آن حضرت با مختار بن ابيعبيدﺓ ثقفي، رواياتي در طبقات ابنسعد است كه حاكي از عدم موافقت آن حضرت با اوست. اين روايات در صورت صحت ظاهراً به جهت ادعاهاي بيمورديست كه به مختار نسبت ميدهند. گويا مختار بيشتر به محمد بن الحنيفه متمايل بوده است و او را امام و مقتداي خود ميدانسته است.
امام سجاد بعد از شهادت پدر بزرگوارش در كربلا (61 ق) به امامت رسيد و 34 يا 35 سال امام شيعيان بود (95 يا 96 ق). او افضل و اعلم و افقه زمان خود بود و در دانش او را تالي جدش علي بن ابيطالب ميدانستند. از همه كريمتر و بخشندهتر و باوفاتر و بامهابتتر و بيش از همه دلسوز فقيران و پناه درماندگان بود. روز عيد فطر همة بندگان خود را آزاد كرد. با يك ناقه بيست و دو بار حج گزارد و حتا يك تازيانه بر او نزد و دستور فرمود آن شتر را بعد از مرگش دفن كنند. در راه حج چه بسا پياده ميشد و كلوخ جاده را كنار ميزد.
شاهد مراتب فضل و فصاحت آن حضرت، صحيفة سجاديه و رسالة الحقوق است. صحيفة سجاديه مجموعة دعاها و مناجاتهاي آن حضرت است كه آن را «زبور آلمحمد» ميگويند.
رسالة الحقوق نيز رسالهيي در قواعد و اخلاقيات و مشتمل بر پنجاه حق است كه رعايت آن لازم است.
وفات حضرت سجاد در مدينه در ماه محرم سال 94 يا 95 ق اتفاق افتاد و در قبرستان بقيع دفن شد. مشهورترين فرزندان او، امام محمدباقر زيد بن علي هستند.
تلخيص از: زندگينامة چهارده معصوم
مآخذ:
1. امين، محسن. اعيانالشيعه. ج 1؛ ابوالفرج اصفهاني. الاغاني. ص 15؛ مجلسي. بحارالانوار. چاپ سنگي تهران، ج 11؛ ابنكثير. البداية و النهاية. 9؛ تهراني. الذريعة. ج 13، ص 345 و ج 15، ص 18؛ طبري. تاريخ الرسل و الملوك؛ ذهبي. سير اعلام النبلاء. ج 4، ص 393؛ محمد بن سعد كاتب واقدي. طبقات كبري. ليدن: 1322 ق، ج 5، ص 158؛ ابنالاثير. الكامل في التاريخ. بيروت: 1965 م، 4؛ ابن خلكان. وفيات الاعيان (ذيل علي بن الحسين).
سید حسن امین