آیت الله بروجردی

بروجردي، سيّدحسين طباطبايي، معروف به حاج آقا حسين بروجردي (1292ق / 1875م ـ 1380ق / 1961م)، فقيه نامدار و بزرگ‌ترين مرجع تقليد شيعيان در عصر كنوني، فرزند سيّدعلي طباطبايي از ملّاكان و روحاني زادگان بروجرد، پس از تحصيلات مقدماتي در بروجرد در 1310ق/ 1892م به حوزة علمية اصفهان رفت و در آن‌جا از محضر ميرزا ابوالمعالي كلباسي، محمّدتقي مدرس، سيّد محمّدباقر دُرچه‌اي، آخوند ملامحمّد كاشاني و جهانگيرخان قشقايي در فرا گرفتن علوم نقلي استفاده كرد. سپس در 1320ق / 1902م به نجف رفت و از درس آخوند ملا محمّدكاظم خراساني، شريعت اصفهاني و سيّد محمّدكاظم يزدي بهره گرفت و پس از مرگ آخوند خراساني در 1329ق / 1911م به بروجرد بازآمد و در آن‌جا به زعامت روحاني و مرجعيت مذهبي پرداخت. در 1323ش كه بر اثر بيماري به تهران آمد، از او خواسته شد كه براي بازسازي حوزة علمية قم كه در طول سلطنت رضاشاه تضعيف شده بود، به قم برود. او اين دعوت را پذيرفت و با اقتدار علمي و نفوذ كلمه‌اي كه داشت، از آن زمان تا پايان عمر مهم‌ترين مرجع شيعيان جهان شناخته شد.¹

مهم‌ترين نقش او در جهان تشيّع، مركزيت دادن به حوزة علمي قم به‌عنوان عالي‌ترين پايگاه معنوي شيعيان جهان بود.² بيش‌ترين خدمت او به عالم اسلام، ايجاد ارتباط با رهبران مذاهب اهل سنّت^* و اخذ فتواي شيخ محمود شلتوت رئيس دانشگاه الازهر مصر در 17 ربيع‌الاول 1378ق / 17 مهر 1337ش دربارة صحّت عمل به مذهب فقه شيعة دوازده امامي بود.³

آيت‌الله بروجردي تأليفات فراواني داشت از جمله: جامع احاديث الشيعه در حديث كه چندين مجلد آن زير نظر و ارشاد او در حياتش به‌چاپ رسيد، تجريد الاسانيد در رجال، حاشيه بر كفاية‌الاصول.⁴

آيت‌الله بروجردي پس از شهريور 1320ش، وزنة بسيار محكمي در ايجاد امنيّت در سطح كشور بود، ولي از دخالت‌هاي سياسي در سطح ملّي و بين‌المللي پرهيز مي‌كرد و آن را خارج از وظايف مرجعيت مي‌دانست. در زماني‌كه آيت‌الله سيّدابوالقاسم كاشاني به مبارزات سياسي مي‌پرداخت، آيت‌الله بروجردي حوزة دخالت خود را به منطقة قم محدود كرده بود. او براي مبارزه با فرقة بهائيت با دولت همكاري و همگامي مؤثر كرد. سرانجام اين مبارزه نيز به تخريب حظيرةالقدس در تهران انجاميد. مادام كه آيت‌الله بروجردي در قيد حيات بود، محمدرضا شاه از اجراي برنامه‌هاي «انقلاب سفيد» خود واهمه داشت و اين برنامه‌ها را پس از رحلت آيت‌الله بروجردي و شكستن «وحدت مرجعيت» در عالم تشيّع آغاز كرد.

مآخذ:

1. نقباء البشر في القرن الرابع عشر. ج 2، ص 605.
2. رازي، محمّدشريف. آثارالحجة. ج 2، صص 6 ـ20.
3. حايري، عبدالحسين. «شرح حال آيت‌الله العظمي بروجردي»، مسلمين. ج 1 (1320).
4. استادي، رضا. «آثار و تأليفات آيت‌الله بروجردي». حوزه. سال 8 (1370)، ش 1ـ2، ص 289ـ303. سیدحسن امین