مهریه
مهر، يا مهریه، هدیه و پیشکش مرد به زن به هنگام ازدواج.
مهر، در لغت فارسی، کابین و مهریه است.1 در قرآن، الفاظی چون صَدَقه،2 نحله،3 فریضه4 و اجر،5 با معنای مهر، برابر آمده است. لفظ صدق و صدقه؛ 6 مترادف کلمة مهر، در زبان عربی است7 و بر این اساس، پیشکش مهریه، از سوی مرد به زن، به هنگام ازدواج، نشان از صداقت و راستی مرد و علاقه و محبت او نسبت به زن و تشکیل خانواده دارد.8 در نکاح دائم، عدم ذکر مهر یا شرط عدم مهر، موجب عدم صحت نکاح نیست و زوجین میتوانند پس از عقد، به تراضی، مهر را تعیین کنند، اما در نکاح موقت، تعیین مهر، لازم و عقد، بدون ذکر آن، باطل است.9 به اعتبار تعیین و عدم تعیين مهر در عقد نکاح، مهر، چهار قسم است: مهرالمسمّی،10 مَهرالمِثل،11مَهرالمتعه12 و مهرالسُّنة.13 آنچه به عنوان مهر در نظر گرفته میشود، باید: 1) عین باشد؛14 2) دین باشد؛15 3) منفعت عین باشد؛16 4) کار و عمل باشد؛17 نیز باید: 1) قابل تملک باشد؛18 2) مالیّت داشته باشد؛19 3) معین باشد؛20 4) معلوم باشد21 استقرار مهر، در مالکیت زن، در گرو عواملی چون، عمل زناشویی، ارتداد مرد و فوت است.22
مآخذ:
1. معین، محمد. فرهنگ فارسی معین. ذیل واژة مهریه. تهران: انتشارات امیرکبیر، 1342.
2. سورة 4/4.
3. همان.
4. سورة 2/227.
5. سورة 4/24.
6. بقّال، عبدالحسین محمدعلی. فرهنگ المعجم المجمعی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1375.
7. همان.
8. الجبعیالعاملی، زینالعابدین بن احمد. مشهور به شهید ثانی، مسالک الافهام. ج1، 533، چاپ سنگی، 1310ق.
9. مادة 1087 و مادة 1091 قانون مدنی؛ سورة 2/236؛ موسویخویی، سیدابوالقاسم. منهاج الصالحین. قم: انتشارات مهر، 1410ق، ج2، 280.
10. حلّی، نجمالدین جعفر بن الحسن، معروف به محقق حلی. شرایع الاسلام. تهران: انتشارات استقلال، 1403ق (1983م)، ج2، 545.
11. موسویخویی. همان. 278.
12. مادة 1093 و مادة 1094 قانون مدنی؛ سورة 2/236.
13. شهید ثانی. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. جامعة النجف الدینیة، 1398ق، ج5، 347.
14. موسویخمینی، روحالله. تحریرالوسیله. انتشارات اسماعیلیان، 1390ق، ج2، ص297.
15. همان.
16. همان.
17. همان.
18. همان.
19. الوسطی، ابی جعفر محمد بن الحسن مشهور به شیخ طوسی. المبسوط، در سلسلة النیابیع الفقهیه. گردآوری علیاصغر مروارید، انتشارات الدار الاسلامیه، 1410ق (1990م)، ص250؛ محقق حلی. شرابع الاسلام. ج2، ص545.
20. موسویخمینی. تحریر الوسیله. همانجا.
21. محقق حلی. شرایع الاسلام. ص546.
22. الطوسی، محمد بن علی بن حمزه، معروف به ابن حمزه. الوسیله الی نیل الفضیلة. در سلسلة الینابیع الفقهیه. انتشارات دارالاسلامیه، 1410ق (1990م)، ص297.
اسدالله معظمی گودرزی