برمکیان
برمكيان يا برامكه، برجستهترين خاندان ديوان سالار ايراني در دورة خلفاي عباسي1 بر مبناي تحقيقات جديد، برمك از «نَوَه كَرَميكَه» [1] سازندة معبد نوبهار بلخ كه لقب متوليان آن نيز ميباشد، گرفته شده.2 نسب برمك به ساسانيان ميرسيد وي منجم و طبيب چيرهدستي بود كه در دربار خلافت اموي در دمشق مقام ممتازي يافت.3 خالد پسر برمك از داعيان عباسي در زمان سفاح و منصور به رياست ديوان جُند رسيد و چندي حاكم ري (142ق / ) و طبرستان شد. فرزند او يحيي با حمايت از ولايتعهدي هارون به وزارت او برگزيده شد. فرزندان (فضل و جعفر) و بستگان او در مهمترين مراكز صاحب قدرت شدند.
فضل و جعفر تربيت امين و مأمون پسران هارون را عهدهدار بودند. جعفر با عباسه خواهر هارون ازدواج كرد و رياست ديوان مظالم، خاتم، بريد و دارالضربها را به دست آورد.4 تسلط برامكه بر خزانه، برخورداري از مقامهاي بالا و اقبال عامه به آنان باعث شد متهم به بدديني شده5 در مقابل دسيسههاي اطرافيان هارون مغلوب شوند.6 اين خاندان، دانشپرور، حامي شعرا و دانشمندان، مروج نهضت ترجمه، بنيانگذار نهضتهاي علمي و در سياست عملي و نظري برجسته بوده و باعث شكوفايي تمدن ايراني ـ اسلامي شدند.
مآخذ:
1- بلخي، عبدالله. فضايل بلخ. ترجمة كهن فارسي، به كوشش عبدالحي حبيبي، تهران: 1350، ص 423.
2- بارتولد، و. و. خليفه و سلطان. ترجمة سيروس ايزدي، تهران: اميركبير، 1358، ص 87.
3- برني، ضياءالدين. تاريخ برامكه. بيجا، بينا، 1312، ص 3.
4- بيهقي، ابوالفضل. تاريخ بيهقي. به كوشش علياكبر فياض، مشهد: دانشگاه مشهد، 1356، ص 888.
5- بووا لوسين. برمكيان. ترجمة عبدالحسين ميكده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1352.
6- سجادي، صادق. «برمكيان». دايرةالمعارف بزرگ اسلامي. تهران: بنياد دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1383، ج 12، ص 14.
حشمت الله عزیزی
[1]. Nava - karmika