اسکندرنامه
اسکندرنامه نام کتابهایی به نظم یا به نثر در بارة اسکندر مقدونی پادشاه مقدونیه (323- 356.م) است. (4) و (6) موضوع این کتابها که در آن تاریخ و افسانه به یکدیگر آمیخته است عبارتند از: تولد اسکندر، لشگرکشیها و سفرهای او، جنگهای او با دارا (داریوش سوم)، ازدواج او با روشنک دختر دارا، جنگ با دیوان و پریان، ساختن شهرهایی به نام اسکندریه، ساختن آیینه اسکندری و جام جهاننما، سد یاجوج و مأجوج (موجود افسانهای)، سفر او به ظلمات در جستجوی آب حیات و سرانجام گرفتاری و مرگ او درظلمات. (1) و (6).
اسکندرنامههای مشهوری که وجود دارد عبارتند از: اسکندرنامه قدیم که در زمان ساسانیان از یونانی به پهلوی، سپس از پهلوی به سریانی و بعد به عربی و احتمالاً در زمان سامانیان به فارسی ترجمه شده است.(2) نثر کتاب روان و آمیزهای از حقایق تاریخی، روایتهای سریانی و افسانههای ایرانی است. همین افسانهها به شاهنامة فردوسی و خمسة نظامی راه یافته است. (3)
مشهورترین اسکندرنامة منظوم، اسکندرنامه نظامی است که دو بخش دارد: «شرفنامه» بخش تاریخی و «اقبالنامه» یا «خردنامة سکندری» که بخش اخلاقی عرفانی آن است. در این بخش اسکندر، حکیم و پیامبر معرفی میشود و نظامی، افکار فلسفی و پندهای خود را به نام ارسطو، افلاطون و سقراط در آن بیان میکند.1 (2)، (3)، (4)، (5) دیگر، اسکندرنامة (صفوی) که از داستانهای عامیانة فارسی است. این داستان به نثر و سرشار از صحنههای عیاری، جنگاوری و جادوگری است. شخصیت اصلی آن مهمتر نسیم عیار است. (2) و (4).
منابع:
1- معین، محمد. فرهنگ فارسی دکتر محمد معین. تهران: امیرکبیر جلد 5 اعلام.
2- مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی به سرپرستی غلامحسین مصاحب تهران جلد 1 ص 141.
3- دهخدا، علی اکبر. لغتنامه/ مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران جلد 2 ص 2081.
4- انوشه، حسن، دانشنامه ادب فارسی/ به سرپرستی حسن انوشه. تهران جلد یکم ص 107.
5- موسوی بجنوری، کاظم/ دایرهالمعارف بزرگ اسلامی/ زیرنظر کاظم موسوی بجنوردی تهران 1377 ج 8 ص 367.
6- میرهادی، توران/ فرهنگنامه کودکان و نوجوانان/ به سرپرستی میرهادی جلد 2 ص 357
صدیقه فروزنده محفوظ