آسوریان

آسوريان، از گروه‌هاي قومي ساكن در ايران و برخي كشورهاي ديگر كه هويت، فرهنگ و تاريخ مختص به خود دارند.

جمعيت آسوريان جهان را بين 300.000 تا حدود يك ميليون نفر تخمين زده‌اند كه در ايران، عراق، تركيه، اروپا، آمريكا و اتحاد جماهير شوروي سابق زندگي مي‌كنند. آسوريان ايران تا پيش از انقلاب بين 70.000 تا 90.000 نفر بوده‌اند.¹

آسوريان ايران بيشتر در مناطق تهران، اروميه اهواز، باختران، همدان، قزوين، اصفهان، تبريز و سلماس پراكنده‌اند. آسوريان در مناطق كوهستاني عراق و تركيه نيز سكونت دارند.²

آسوريان اصلاً مسيحيان سرياني زبان و از نژاد سامي هستند. برخي آن‌ها را از نسل آشوريان كهن و برخي آن‌ها را از قوم سرياني مي‌دانند. آسوريان به چند فرقه تقسيم مي‌شوند: گروهي كه به اعتقادات نسطوري پاي‌بندند (نسطوريان)، آسوريان يعقوبي مونوفيزيت (يعقوبيه)، آسوريان وابسته به كليساي رم (كلدانيان)، آسوريان ارتودكس يوناني و پروتستانت انجيلي و آسوريان يهودي آرامي زبان كه در نواحي سلماس زندگي مي‌كنند و از سابقة تاريخي‌شان اطلاع دقيقي در دست نيست.³

زبان آسوريان از خانوادة زبان‌هاي سامي (حامي ـ سامي) است و به آرامي تلمود بابلي و مندايي نزديك است.⁴

زبان آسوري معاصر در ايران، گويش مردم اطراف درياچة اورميه است. در 1256ق / 1840م هيأت‌هاي تبليغي مسيحي در اين منطقه به فعاليت‌هاي فرهنگي پرداختند و چند مدرسه و يك چاپخانه در آن‌جا تأسيس كردند. از آن پس خط سرياني نسطوري كه تنها براي مقاصد ديني به كار مي‌رفت كاربرد عمومي يافت. اما به جهت اختلاف دو فرقة نسطوري و يعقوبي 2 نوع خط رواج پديد آمد.⁵

آسوريان همواره تاريخي پر فراز و نشيب داشته‌اند و اغلب به جهت داعية استقلال جنگ و خونريزي‌هاي زيادي را پشت سر نهاده‌اند. بيش‌تر اوقات با همسايگان كرد خود در جنگ و ستيز بودند. مبلغان بيگانه از اوايل قرن 19 به درگيري‌هاي كردان و آسوري‌ها اشاره كرده‌اند در كشاكش‌هاي 1257ق / 1841م آسوري‌ها از گردان شكست خوردند و در درگيري 1263ق / 1847م 10.000 آسوري كشته شد.⁶

در جنگ جهاني اول آسوريان با روس‌ها متحد شدند و عليه عثمانيان به جنگ پرداختند. پس از فروپاشي حكومت روسية تزاري به حمايت انگلستان عليه نيروهاي ترك و كرد به مبارزه پرداختند. در حقيقت آسوريان خواهان بازگشت به سرزميني كه آن را سرزمين اجدادي خود مي‌دانند و مناطقي از كردستان و عراق را شامل مي‌شود، و تشكيل دولتي مستقل بودند. جامعة ملل در 1344ق / 1925م منطقة شمالي موصل را مسكن آسوريان دانست و دولت خودمختار آن‌ها را در آن سرزمين اعلام كرد. اما دولت عراق اين حكم را نپذيرفت و به قتل عام و غارت و ويران كردن روستاهاي آسوريان پرداخت كه البته موجب بازگشت آسوريان به مساكن قديم خود در غرب درياچة اروميه شدند.⁷ بنا بر قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، آسوري‌ها همچون ديگر اقليت‌هاي اهل كتاب از حقوق شهروندي خاص و آزادي اجراي مراسم ديني برخوردارند. در مجلس شوراي اسلامي نيز آسوري‌ها نماينده دارند.⁸

تلخيص از مقالة آسوريان دايرةالمعارف بزرگ اسلامي. تأليف مسعود جلالي مقدم

مآخذ:

1. دايرةالمعارف بزرگ شوروي.
2. Tsereteli, K. G., The Modern Assyrian Language, Moscow, 1978. p 16, 17.
3. فيلد، هنري. مردم‌شناسي ايران. ترجمة عبدالله فريار، تهران: 1343، ص 59؛
   Tsereteli, Ibid. P. 16, 17, 23.
4. Americana, ذيل زبان‌هاي آرامي و سامي; Tsereteli, Ibid. P. 16.
5. Tsereteli, Ibid. P. 18.
6. Waterfield, Robin E, Christians in Persia, London, 1973, P. 106, 107, 130.
7. اميره، منشي، س. حقوق پايمال شدة آسوري‌ها به دست دولت بريتانيا. تهران: اشتار، 1362، ص 88؛ بهار، محمدتقي. تاريخ مختصر احزاب سياسي. ج 1، تهران: 1357، ص 279؛ رامسيني، باني‌پال. قتل عام آشوريان. تهران: ايلونا، 1361، ص 25-45.
8. قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران. اصل 13.

مسعود جلالی مقدم

تلخیص‌کننده: معصومه ابراهیمی