بسط الحقیقه
بسيطالحقيقه literally: Simple Truth، مفهومي در فلسفة اسلامي/ صدرائي براي شناسانيدن حقيقت وجود. بسيط حقيقي ـ در برابر اقسام ديگر بسيط، كه ميتوان از آنها به بسيط نسبي (= اضافي) تعبير كرد،1 وجود مطلق است و تنها بر خداوند كه هستي محض و مطلق است صدق ميكند. صدرالدين محمد شيرازي مشهور به ملاصدرا*، د. 1050ق/ 1640م، اين اصطلاح را كه مفهوم آن پيش از او نيز وجود داشت، وضع كرد و به صورت قاعده «بسيطالحقيقه همه اشياء است و خود هيچ يك از آنها نيست»2 درآورد. در فلسفة اصالت وجود صدرايي، كه لازمة آن وحدت وجود است و تبيين كثرت در وحدت، به وجود بسيطي نياز است كه در عين بساطت خود، همة موجودات عالم را در برگيرد. اين موجود كه همان واجبالوجود ابنسينا، د. 428ق/ 1037م، است، و با خداي يگانة اسلام و نيز خدا در مكتب وحدت وجود عارفان يكي است در تبيين نظرية اصالت وجود، نزد ملاصدرا ضروري است. به همين رو در مكتب صدرا به تفصيل مورد بحث قرار گرفته است. بر طبق قاعدة بسيطالحقيقه هر آنچه داراي حقيقتي بسيط باشد تمام چيزهايي را كه جنبة وجودي دارند در بر ميگيرد و خداوند يگانه، كه از هر جهت يگانه است، بسيطالحقيقه است و تمام موجودات (= وجودات) را در برميگيرد.3
از لوازم مهم مفهوم بسيطالحقيقه، مفهوم «كثرت در وحدت» است كه در آثار ملاصدرا و پيروان او مانند حاج ملاهادي سبزواري، د.1289ق/ 1872م و ملا علي نوري، د. 1264ق/ 1848م، به تفصيل بيان شده است.4
مآخذ:
1. جرجاني، التعريفات. بيروت: 1990م، ص46.
2. صدرالدين شيرازي، الاسفار. قم: 1378ق، 6/100- 107؛ 110، 2/368.
3. صدرالدين شيرازي. الاسفار. 6/110.
4. نوري، ملاعلي. «بسيطالحقيقه و وحدت وجود». در: منتخباتي از آثار حكماي الهي ايران. به كوشش جلالالدين آشتياني.
اصغر دادبه