امور عامه
امور عامه، اصطلاحي در فلسفة اولي يا مابعدالطبيعه (= متافيزيك) براي شناسائي ويژگيهاي موجود از آن حيث كه موجود است. مضمون و معني امور عامه در فلسفة اسلامي از زمان ابنسينا، د 428ق/ 1037م، و حتي پيش از او نيز وجود داشته و مقدمهاي بر الهيات به شمار ميآمده است.1 اما نخستين بار جرجاني، د 816ق/ 1413م، آن را اصطلاح كرد و در تعريف آن گفت «آن چيزهائي كه به قسم خاصي از اقسام موجود، يعني واجب و جوهر و عرض، اختصاص ندارند».2 يعني بر هرگونه موجود صادق است. ابنسينا در دو بخش نخست «الهيات» شفا بحث مفصلي از امور عامه آورده است. طبق نظر او، در فلسفه ـ همان مباحثي كه از ارسطو با نام مابعد الطبيعه شهرت يافته ـ موجود، پيش از آنكه صفت خاصي بگيرد و موضوع علم خاصي گردد، تنها از آن حيث كه موجود است موضوع امور عامه خواهد بود.3 بنابراين امور عامه عبارتند از: وجود، ماهيت، وحدت، شيئيت، كليت، عليت و نظائر آنها. به سخني ديگر، فلسفة اولي ـ مابعدالطبيعه= متافيزيك ـ را دو بخش الهيات به معني اعم و الهيات به معني اخص تقسيم كردهاند كه بخش نخستين همان امور عامه يا الهيات به معني اعم و بخش دومين، امور خاصه يا الهيات به معني اخص خواندهاند بخش اول به موجود از حيث آنكه موجود است، قطع نظر از داشتن هرگونه صفت ؟ و ماهيت ميپردازد و بخش دوم ذات و صفات و افعال خدا را مورد بحث قرار ميدهد.4 صدرالدين شيرازي مشهور به ملاصدرا، د. 1050ق / 1640م با تفصيل بيشتر از امور عامه بحث كرده و ضمن پاسخ دادن به منتقدان به تبيين معاني و مفاهيم مربوط به امور عامه پرداخته است.5
مآخذ:
1. قطبالدين رازي. «شرح بر شروح خواجه نصير و امام فخر بر اشارات و تنبيهات». در حاشية ابنسينا، الاشارات و التنّبيهات، تهران: 1403ق، 3/1، حاشية 1.
2. جرجاني. التعريفات.بيروت: 1990م، ص38.
3. ابنسينا. شفا «الهيات». به كوشش ابراهيم مدكور، قاهره: 1960م، ص10- 17.
4. به عنوان نمونه: نكـ: سبزواري. شرح منظومة حكمت الهي قمشهاي؛ المرقشه، حكمتالهي: عام و خاص... .
5. صدرالدين شيرازي. الاسفار. قم: 1378ق، 1/28- 35.
منوچهر پزشک