اصالت وجود
اصالت وجود، Principality of Existance، مكتبي در فلسفة اسلامي دربارة تقدم و اصالت وجود نسبت به ماهيت در عينيت داشتن و عينيّت بخشيدن به موجودات در عالم واقع (خارج از ذهن). اين مكتب در برابر انديشة اصالت ماهيت قرار گرفته و از اين رو به مبحثي مهم و وسيع و مورد مناقشه در ميان فيلسوفان اسلامي مبدل شده است. به عقيدة طرفداران اصالت ماهيت، هر موجود در عالم واقع همان است كه هست و تحقق آن در واقعيت به همان «چيزي بودن» يا «چيستي، (= ماهيت) آنست. پس وجود مفهومي انتزاعي و اعتبار ذهن است كه از ماهيات يا اشياي واقعي انتزاع ميشود. صدرالدين محمد شيرازي مشهور به ملاصدرا، د 1050ق/ 1640م، با آموزههاي عميق خود از دين و كلام، فلسفه و به ويژه حكمت اشراقي و عرفان، در يك انديشة التقاطي مكتب اصالت وجود را ابتكار و تبيين كرد و با ذوق خاص خود موفق به حل مشكلات بسياري در فسلفه گرديد. اساس اين انديشه بر وحدت وجود، تشكيكي بودن آن و كثرت و گوناگوني موجودات قرار دارد كه بر طبق آن وجود، واقعيتي است مستقل از ذهن؛ چرا كه اگر وجود، خود در عالم واقع، حقيقت عيني نداشت، هيچ ماهيتي تحقق نمييافت، زيرا به هيچ چيز نميتوان انديشيد مگر آنكه پيش از آن وجود داشته باشد و به اين ترتيب وجود، بر هر چيز تقدم دارد و خود، واقعيتي است عيني و مستقل از ذهن و به زبان تشبيه و تمثيل، وجود مثل نور است كه خود به خود روشن است و از پرتو آن ديگر چيزها روشن ميشود. وجود هم خود به خود هست و واقعيت دارد و ديگر چيزها را واقعيت ميبخشد.
مآخذ:
ملاصدرا، شواهد الربوبيه؛ همو. المشاعر؛ سبزواري. شرح منظومه؛ سجادي، جعفر. مصطلحات فلسفي صدرالدين شيرازي.
منوچهر پزشک