ایلخان
ايلخان، بالاترين منصب نظام رهبري در هرم سلسله مراتب ساختار سياسي جامعة ايلي ـ عشايري.
اتحادية ايلي در ايران از اتحاد شماري ايل و طايفة بزرگ تشكيل ميشد كه از لحاظ جمعيت، وسعت زمين و دستگاه رهبري، در حد يك دولت كوچك در ايران عمل ميكرده است. نظام رهبري اين اتحاديه به صورت سلسله مراتب بود كه يك رهبر قدرتمند در سر هرم قرار داشت. ايلخان به عنوان رأس سازمان سياسي يا اتحادية ايلي در بالاترين منصب اين هرم قرار ميگرفت و به ترتيب ايلبيگي ـ در مقام معاون ايلخان ـ، خوانين و كلانتران، كدخدايان و ريشسفيدان در دامنة هرم و به عنوان رؤساي واحدهاي سياسي كوچكتر اتحادية ايلي قرار ميگرفتند. در سلسله مراتب رهبري ايل، قدرت از ردة پائين هرم به بالا افزوده ميشد.
منصب ايلخاني در خانوادة صاحبان اين مقامها موروثي بود و بالاترين مرجع تصميمگيري در نظام سياسي به شمار ميرفت. منشاء قدرت ايلخاني، اقوام و بستگان نزديك آنها، طايفة وابسته به دستگاه رهبري (نوكران و مزدوران) و حمايتهاي شاه و حكومت بود.
امروزه نظام سياسي سنتي اتحاديههاي ايلي نيز به دلايل گوناگون، از جمله مداخلة مستقيم دولتها و گسترش تحولات اجتماعي، اقتصادي و سياسي در ايران، از هم گسسته است. چنين شكلي از سازمان سياسي ايلي ديگر كمتر در اتحاديههاي ايلي ايران وجود دارد.
(هرم سلسله مراتب نظام رهبري در ساختار سياسي اتحادية ايلي)
ايلخان و ايل بيگي
خانها و كلانتران
كدخدايان
ريش سفيدان
گروه عامة ايلياتي
مآخذ:
1- اماناللهي، سكندر. كوچنشيني در ايران. تهران: 1360، ص 196-219.
تلخيص از مقالة ايران، جامعة ايلي، دايرة المعارف بزرگ اسلامي.
علی بلوکباشی