لاادریه

لاادریه، Agnosticists، در فلسفه، به معنی قائلین به «نمیدانم». گروهی از اندیشمندان یونان باستان که از انان با نام سوفسطائیان یاد شده است، به انکار وجود اشیاء و یا/ هم علم به وجود ان‌ها پرداختند. استدلال انان چنین بود که چون در ان‌چه از حس به دست میاید شک راه دارد، و چون اراء و عقاید نیز متفاوت و گوناگون است، بنابراین این هیچ‌گونه یقین و قطعیتی به وجود اشیاء جهان و یا راهی به شناخت ان‌ها وجود ندارد. انان در پاسخ این اشکال که همین حکم به عدم قطعیت، حاوی قطعیت و یقین و بنابراین متناقض است، پاسخ میدهند که این حکم نه به قطعیت بلکه به شک میانجامد و باز در همان شک هم شک میکنیم و تا بینهایت؛ به این ترتیب هرگز هیچ چیز به اثبات نخواهد رسید.

در دوران‌های جدید نیز گروهی از اندیشمندان به این مذهب گرویدند و به انکار قدر عقل و توانائی ان بر شناخت و یا انکار مطلق هرگونه شناخت یقینی و یا انکار مابعد الطبیعه (متافیزیک) پرداختند. چون نزد اینان مسئله‌ای مابعدالطبیعی طرح شود، در نفی یا اثبات پاسخی نمیدهند و به لاینحل بودن ان قائل میگردند. در مکتب‌های جدید اروپائی همچون اندیشه‌های اگوست کنت، هربرت اسپنسر و به ویژه مذهب نقادی کانت، عقل و توانائیهای ان، در هر یک به گونه‌ای به چالش کشیده شده‌اند.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

منوچهر پزشک