بُهلول
بهلول، ابو وُهیبابن عمرو کوفی (ف حدود 190 هـ. ق) مردی فرزانه، آزاده و نکتهگو بود که خود را به دیوانگی میزد تا بتواند آزادانه از صاحبان قدرت انتقاد کند. در ادبیات فارسی به بهلول مجنون مشهر است. شرح زندگی او با اَفسانهها آمیخته است.2 بعضی او را از خویشاوندان هارونالرشید خلیفة عباسی دانستهاند، ولی او هیچگاه مقام و شغلی در دستگاه خلافت نپذیرفت. بعضی دیگر او را فقیه و شاعری عارف و از شاگردان امام جعفر صادق (ع) دانستهاند. گویند او برای رهایی از امضای فتوای قتل امامهفتم و به اشارة او خود را به دیوانگی زده. 1، 3
درآثار عرفانی، دیوانگی بهلول حکایتها و لطیفههای آموزنده در آثار تاریخی و ادبی فارسی، عربی و ترکی آمده است. موضوع پیشتر آنها در بارة رفتار و گفتارهای ناپسند حاکمان و انتقاد از ستمگری و جاهطلبی آنانست.
حکایتی طنزآمیز از او: به بهلول گفتند، دیوانگان بصره را بشمار. گفت: دیوانگان بسیارند، شمارش آنان ممکن نیست، بگذاریدعاقلان را بشمارم.
منابع:
1- مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی/ به سرپرستی غلامحسین مصاحب جلد 1 ص 479.
2- میرهادی، توران. فرهنگنامه کودکان و نوجوانان/ به سرپرستی توران میرهادی جلد 7 ص 68.
3- عادل، حداد. دانشنامة جهان اسلام/ تهران 1377.
صدیقه(فروزنده) محفوظ