آیت الله محمد بهشتی
بهشتي، محمد (آيتالله) (1307-1360ش)، روحاني، رئيس ديوان عالي كشور و اولين دبير كل حزب جمهوري اسلامي ايران*.
در اصفهان متولد شد. تحصيلات حوزوي خود را در مدرسة صدر اصفهان و حوزة علمية قم تا سطوح عالي ادامه داد و از محضر استاداني نظير آيتالله بروجردي، امام خميني*، علامه طباطبايي، محقق داماد و خوانساري بهره برد و به موازات تحصيل در حوزه، تحصيلات دانشگاهي را نيز دنبال كرد و از دانشكدة معقول و منقول (الهيات) دانشگاه تهران در رشتة فلسفه درجة دكتري گرفت. فعاليت سياسي ـ فرهنگي خود را در 1326ش با كار تبليغ در روستاها شروع كرد و با اوج مبارزات سياسي اجتماعي نهضت ملي شدن نفت در تظاهرات و اعتصابات منتهي به واقعة 30 تير در اصفهان شركت كرد. در 1333ش دبيرستان دين و دانش را در قم تأسيس كرد و تا 1342ش مديريت آن را بر عهده داشت.1 با تأسيس كانون اسلامي دانشآموزان و فرهنگيان قم و مدرسة حقاني برنامة درسي جديدي براي طلاب طرحريزي كرد و در ايجاد پيوند بين حوزه و دانشگاه نقش مؤثري داشت.2
در 1344ش به دستور آيتالله ميلاني و آيتالله حائري به آلمان عزيمت كرد و ادارة مركز اسلامي هامبورگ را بر عهده گرفت.3 بهشتي ضمن رسيدگي به امور ديني مسلمانان با كمك عدهاي از دانشجويان ايراني «اتحادية انجمنهاي اسلامي دانشجويان گروه فارسي زبان» را ايجاد كرد و به دليل تسلط به زبانهاي خارجي در معرفي اسلام به اروپائيان قدمهاي مؤثري برداشت.4
در 1349ش به ايران بازگشت ولي ساواك مانع برگشت او به آلمان شد. بهشتي فعاليتهاي فرهنگي خود را با برنامهريزي و تهية كتابهاي درسي تعليمات ديني آموزش و پرورش با همكاري دكتر باهنر* و دكتر غفوري و برگزاري جلسات آموزشي و تبليغي در تهران و قم از سر گرفت.5
با اوجگيري مبارزات انقلابي مردم در 1356ش در تشكيل جامعة روحانيت مبارز* همكاري كرد و پس از تشكيل شوراي انقلاب به فرمان امام خميني از سوي ايشان به عضويت شورا انتخاب شد و در ايجاد روابط با ارگانهاي مبارز و فعال خارج از كشور و سازماندهي مبارزات انقلابي مردم نقش مؤثري داشت كه به دنبال آن چند بار توسط ساواك دستگير و زنداني شد.6 پس از پيروزي انقلاب به همراه جمعي از روحانيون حزب جمهوري اسلامي ايران را تأسيس كرد و خود به عنوان دبيركل حزب انتخاب شد.7 در 1358ش براي تشكيل و برگزاري انتخابات مجلس خبرگان* تلاش زيادي كرد و به نمايندگي از مردم تهران به مجلس خبرگان راه يافت و از سوي نمايندگان به عنوان نايب رئيس مجلس انتخاب شد و در تنظيم و تدوين قانون اساسي* و تصويب آن نقش مؤثري داشت. در همان سال از سوي امام خميني به رياست ديوان عالي كشور انتخاب شد.8 سرانجام در 7 تير 1360ش در اثر انفجار بمب در ساختمان حزب جمهوري اسلامي همراه جمعي از يارانش به شهادت رسيد.9
از تأليفات ايشان: خدا از ديدگاه قرآن، حكومت در اسلام، صداي اسلام در اروپا، اسلام و مكتبهاي معاصر، نقش ايمان در زندگي انسان، بانكداري و قوانين مالي اسلام، قانون عليت در جامعة ما، روحانيت در اسلام و در ميان مسلمين و خلق و امر در قرآن، كدام مسلك است.10
مآخذ:
1- نظري، مرتضي. خاطرات ماندگار از زندگي آيتالله دكتر سيد محمدحسين بهشتي. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1378، ص 19-26.
2- ياران امام به روايت اسناد ساواك، ج 3، شهيد آيتالله دكتر سيد محمدحسين بهشتي. مركز بررسي اسناد تاريخي وزارت اطلاعات، تهران: 1377، ص 306.
3- نظري. همان. ص 30.
4- طاهرنيا، ناصر. شهيد بهشتي. تهران: دفتر انتشارات كمك آموزشي، 1380، ص 50.
5- همان. ص 54-55.
6- قائمي، علي. زندگي و گزيدة افكار شهيد مظلوم بهشتي. شفق، ص 56-57.
7- دارابي، علي. سياستمداران اهل فيضيه (بررسي و نقد پيشينه و عملكرد جامعة روحانيت مبارز). تهران: سياست، 1379، ص 275.
8- قائمي. همان. ص 21.
9- عليزاده، علي. شهيد بهشتي عقل ملكوتي. سازمان تبليغات اسلامي، 1374، ص 149.
10- مرادي، رضا. زندگينامة پيشوايان انقلاب. كاظمي، 1363، ص 42.
الهه جواهری