آیت الله سید محمد طالقانی
طباطبايي، سيد محمد (آيتالله) (1257-1339ق / 1841-1920م)، مجتهد آزاديخواه و يكي از رهبران انقلاب مشروطة ايران*.
آيتالله طباطبايي در كربلا به دنيا آمد. نزد پدرش، سيد صادق و شيخ هادي نجمآبادي به تحصيل علوم ديني پرداخت و در 1298ق / 1881م براي ادامة تحصيل به سامرا رفت و پس از حضور در جلسات درس ميرزاي شيرازي* پس از چندي مشاور او در امور سياسي شد.1
طباطبايي پس از واقعة رژي، در آبان 1311ق / 1893م به نمايندگي ميرزاي شيرازي به تهران نزد ناصرالدين شاه آمد، اما شاه و درباريان نسبت به حضور طباطبايي بدگمان بودند،2 زيرا او را تحت تأثير انديشههاي سيدجمالالدين اسدآبادي* و مخالف استبداد ميدانستند.3
طباطبايي در دورة پادشاهي مظفرالدين شاه نيز به مبارزه با استبداد ادامه داد و در 16 شوال 1323ق / 1905م به همراهي آيتالله بهبهاني و گروهي از مردم در حرم حضرت عبدالعظيم بست نشستند و خواستار بركناري عينالدوله، صدراعظم و تأسيس عدالتخانه شدند.
او در اين دوران براي گسترش مدارس جديد مدرسة اسلاميه را تأسيس كرد. و مديريت آن را به برادر خود، سيد اسدالله طباطبايي سپرد.4
طباطبايي در جريان كودتاي محمدعلي شاه و به توپ بستن مجلس (23 جماديالاول 1326ق / 23 ژوئن 1908م) دستگير5 و به مشهد تبعيد شد. اما پس از پيروزي مشروطهخواهان و فتح تهران تبعيد محمدعلي شاه از ايران به تهران بازگشت و سرانجام در 18 دي 1299ش درگذشت.
مآخذ:
1- ناظمالاسلام كرماني. تاريخ بيداري ايرانيان. تهران: اميركبير، 1381ش، ص 48.
2- طباطبايي، حسن. يادداشتهاي منتشر نشدة سيد محمد طباطبايي از انقلاب مشروطيت ايران. تهران: آبي، 1382ش، ص 76-78.
3- ناظمالاسلام كرماني. همان. ص 49.
4- همانجا؛ كسروي، احمد. تاريخ مشروطة ايران. تهران: نگاه، 1382، ص 59-60.
5- طباطبايي. همان. ص 36.
امید پارسانژاد