پیر

پیر، از اصطلاحات عرفانی. پیر گاه به معنای قطب و مرشد است، گاه رند و خراباتی و گاه نیز عقل را گویند. پیر کنعان، پیر مغان، پیر دیر و پیر میخانه، همه به یک معناست و آن امام، مقتدی و قطب است. کسی که مراحل سیر و سلوک را طی کرده و به عالم کشف و یقین رسیده باشد. چنین کسی به مرتبه شیخی و مقتدائی رسیده است و بر دیگر سالکان، ولایت دارد. و آنان را در جریان سیر و سلوک و طی مقامات راهنمایی می‌کند. مراد و مرشد نیز تقریباً به همین معنا است. مراد، کسی است که او را از خود اراده نباشد و به نهایت مقامات رسیده باشد. مقام او فوق مقام مرید است و بر او ولایت دارد. مقام مرادی، دارای سه مرتبه است:

1) مرتبه نخست، مرتبه کسی است میل به گناه دارد ولی خداوند او را از ارتکاب گناه محفوظ می‌دارد؛

2) مرتبه کسی است که خداوند او را توفیق پرهیز کردن از گناه و توبه^* و انابه می‌دهد و بدین سان او را به خود نزدیک می‌گرداند؛

3) مرتبه برگزیدگی (= اجتباء) است و آن چنان‌ است که خداوند بنده را برگزیند و خاص خود گرداند بدان سان که بی سعی و کوشش نعمت‌ها برای وی حاصل آید. این برگزیدگی خاص پیامبران و صدیقان است چنان‌که موسی^(ع) بدین مقام رسید.

نیز نگاه کنید به

• مرشد
  

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

امیرحسین ساکت اف