شرق

شرق، روزنامه‌اي اجتماعي، انتقادي و تندرو. سيدضياءالدين طباطبائي آن را بنيان نهاد و نخستين شمارة اين روزنامه كه نحوة انتشار آن روزانه بود، در 14 رمضان 1327ق / ؟ م منتشر شد (صدرهاشمي، ص61).¹ شرق روزنامه‌اي تندرو بود و پس از انتشار 64 شماره در سال اول انتشار خود از سوي وزارت داخله توقيف گرديد (صدرهاشمي، ص61/ محيط طباطبائي، ص154).² شرق پس از اين توقيف در تاريخ 5 ربيع‌الاول 1328 دوباره منتشر شد و اين بار علي‌رغم نحوة انتشار روزانة آن، در هفته سه شماره چاپ و منتشر مي‌شد. (صدرهاشمي، ص62).³

شرق براي بار دوم در جمادي‌الاول 1328 براساس حكمي از سوي نظميه توقيف گرديد كه علت آن انتقاد شديد و تندي بود كه روزنامه نسبت به تشكيل كابينه كرده بود. توقيف اين بار شرق اعتراض تعدادي از مديران جرايد را به دنبال داشت (محيط طباطبائي، ص163/ صدرهاشمي، ص63).⁴ افزون بر اين تعدادي از اهالي تهران هم در نامه‌اي به مجلس شوراي ملي در دفاع از اركان مشروطيت از توقيف روزنامة شرق اظهار نارضايتي كرده‌اند (بيات و كوهستاني‌نژاد، ص78).⁵ در همان حال از ميان تجار و اصناف نيز كساني نسبت به درج مقالاتي عليه خود در شرق اعتراض كرده و خواستار رسيدگي به آن شده‌اند (همانجا).⁶ شرق براي بار سوم در 10 جمادي‌الثاني 1328ق منتشر شد و اين بار صفحة چهارم روزنامه به زبان فرانسه بود كه در توضيح علت آن در همان شماره، گفته شده كه آگاهي افكار عمومي اروپا دليل اين موضوع بوده است (صدرهاشمي، ص63).⁷ روزنامة شرق پس از انتشار شمارة 106 خود در 21 شعبان 1328 براي هميشه توقيف شد و «برق» جايگزين آن گرديد. (صدرهاشمي، ص63، طباطبائي، ص154).⁸ در پاره‌اي از منابع انتشار شرق را پس از توقيف رعد دانسته‌اند (خمامي‌زاده، ص262)⁹ كه درست نيست و بر تقدم انتشار شرق بر «برق» و «رعد» تأكيد شده است. (صدرهاشمي، ج2، ص11).¹⁰

مآخذ:

1.    صدرهاشمي، محمد. تاريخ جرايد و مجلات ايران. جلد سوم، چاپ دوم 1364، اصفهان: انتشارات كمال.

2.    صدرهاشمي، محمد. تاريخ جرايد و مجلات ايران. جلد دوم، چاپ دوم 1364، اصفهان، انتشارات كمال.

3.    محيط طباطبائي، محمد. تاريخ تحليلي مطبوعات ايران. چاپ دوم 1375، مؤسسة انتشارات بعثت.

4.    بيات، كاوه و كوهستاني‌نژاد، مسعود. اسناد مطبوعات (1330- 1286هـ. ش). جلد دوم، چاپ 1372، سازمان اسناد ملي ايران.

5.    خمامي‌زاده، جعفر (ترجمه و تدوين). روزنامه‌هاي ايران از آغاز تا 1329هـ.ق/ 1289هـ.ش. برداشتي از فهرست‌هاي هـ. ل. رابينو.

مسعود عرفانیان