فتوی
فتوی، آنچه عالم نویسد در موضوع حکم شرعی.
فتوی، فرمان فقیه و مُفتی1 است و آنچه فقیه نویسد برای مقلدان خود.2 فتوی، پاسخ يا نظر كتبي عالم و فقيه به سوالی دربارة حکم شرعی امری است که انجام شده یا ممکن است انجام شود. فتوی و عمل فتوی دهنده را اِفتاء. شخص فتویدهنده را، مُفتی و شخص سوالکننده را مُستَفتی، نامند. فقهای شیعة اسلام، ایمان، بلوغ، عدالت، اجتهاد مطلق، ضبط؛ یعنی، اهل سهو و نسیان نبودن و حیات3 را از شرایط مفتی دانسته و معتقدند حکم استفتاء شده نباید از ضروریات دین اسلام باشد. زیرا حکم ضروری، بدیهی و قطعی است، نیز مورد فتوی باید از احکام شرعیة فرعیه باشد، نه در اصول دین و عقلیات، همچنین مفتی دیگری، قبلاً در آن باره، استفتاء نکرده باشد.4 صاحب جواهر، فتوی را، اخباری از سوی خداوند، دربارة یک حکم شرعی متعلق به کلی میداند.5 فقهای مسلمان، فتوی را اخص از اجتهاد میدانند، زیرا اجتهاد، استنباط احکام است و افتاء، ارشاد به حکم استنباط شده.6 قبول فتوی به اذن امام(ع) نیازمند نیست، بلکه روا بودن فتوا به کتاب و سنت و حتی به حکم عقل، ثابت و واجب است.7
مآخذ:
1. منتهیالارب به نقل از، دهخدا، علیاکبر. لغتنامة دهخدا. تهران: مؤسسة دهخدا، ج11/16977.
2. دهخدا. همانجا.
3. مصاحب، غلامحسین. دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. فرانکلین: ج2/1144؛ نجفی، محمدحسن. جواهرالکلام. دارالاحیاء التراث العربی، ج40/22.
4. مصاحب. همانجا.
5. نجفی. جواهرالکلام. ج40/100.
6. همان. ج40/22.
7. همانجا.
اسدالله معظمی گودرزی