ایل هَرکی

هَرْکی، نام یکی از ایلات کُرد مرزنشین در استان آذربایجان غربی ایران.

هرکیها در غرب و جنوب شهرستان اورمیه در منطقه‌ای زندگی می‌کنند که از شمال به برادُست در شهرستان سلماس، از جنوب به اشنویه، از خاور به اورمیه و از باختر به دو سرزمین ترکیه و عراق محدود است. گروهی از هرکیها نیز در بخش‌هایی از سرزمین عراق، به ویژه در منطقه سوران، به سر می برند.

ایل هرکی از 3 طایفه مَندان، سیدان و سَرهاتی و هر یک از آن‌ها از چند طایفه، باوْ، تیره و زوَمْه شکل می یابد. اعضای دو طایفه مندان و سرهاتی با یکدیگر پیوند خویشاوندی دارند. در جنگ و ستیزهای درون ایلی این دو طایفه با هم، و در جنگ‌های برون ایلی هر سه طایفه ایل با هم متحد می شوند. «رِسْپی» (ریش‌سفید) و «بیگ» یا «خان» دو مقام ایلی- سیاسی بودند که اولی زُومَه (گروهی از عشایر دامدار که یک واحد اقتصادی را در طایفه تشکیل میدادند) و دومی تیره و طایفه را سرپرستی می کردند. در رأس ایل نیز «ایل‌بیگ» قرار داشت. از زمان دِه‌نشین شدن ایل، عنوان «کدخدا»، مسئول اداره امور دِه نیز به مناصب ایلی افزوده شد. در ایل هرکی مقام ایل‌بیگی انتخابی بود و از تیره لِیاسی طایفه سیدان برگزیده می شد. عزل و نصب او فقط بر عهده اعضای تیره لیاسی و 13 تیره خویشاوند آن‌ها بود، که به «پیس آقا» معروف بودند. در گذشته، هرکیها همه کوچنده و دامدار بودند، لیکن از چند دهه پیش بیشترشان یکجانشین شده و به زراعت می پردازند. شمار کوچندگان هرکی طبق سرشماری 1377ش 1772 خانوار بوده است.

نیز نگاه کنید به

آذربایجان غربی

مآخذ

1.     یادداشت مؤلف.

2.     اسکندری نیا، ابراهیم. ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی. اورمیه: 1366، انتشارات انزلی، ص410.

3.     همو، ص412-415؛ بلوکباشی، علی. جامعه ایلی در ایران. تهران: 1382، دفتر پژوهش‌های فرهنگی، نمودار 1، ص74.

4.     پژوهش‌های میدانی مؤلف.

5.     اسکندرینیا. همانجا، ص410-411.

6.      بلوکباشی، علی. جامعه ایلی در ایران. تهران: 1382، دفتر پژوهش‌های فرهنگی، شماره102، جدول ص104.

علی بلوکباشی