مُحرم
محرم، ماهی از دوازده ماه هجری قمری و ماه آغاز سال قمری. در دورة جاهلیت این ماه صفرالاوّل نامیده میشد و محرم (= حرام) صفت آن بود و جنگ در این ماه حرام به شمار میآمده است.1 در میان شیعیان ماه محرم به خاطر رخداد شهادت امام حسین و حادثه کربلا در آن اهمیت بسیار زیادی دارد و روز نهم محرم را تاسوعا (تسع: نه) و روز دهم یعنی روز شهادت امام حسین را عاشورا (عَشر: ده) گویند. این ماه به همراه ماه صفر، ماه حزن برای اهل بیت و شیعیان ایشان است.2 بنابر برخی روایات در 16 این ماه خداوند فرمان گشتن قبله از سوی مسجد اقصی به جانب کعبه را به حضرت محمد (ص) داد و حملة ابرهه در 17 محرم روی داد.3 مراسم عزاداری در ماه محرم از شمار پرشکوهترین و مردمیترین آیینهای مذهبی معمول شیعیان در ایران است. مردم در شبهای اول تا دهم محرم، در هیاتهای عزاداری، تکایا، حسینیهها جمع میشوند و عزاداری میکنند و در خیابانها و مراکز شهری و روستایی دستههای زنجیر زن و سینهزن راه میاندازند و با علم و کتل، توغ و نخل در کوچهها و محلههای شهر به حرکت در میآیند و در برخی تکایا و حسینیهها مراسم تعزیهخوانی برپا میکنند.4
مآخذ:
1- پادشاه، محمدآنندراج، به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: 1335- 1336، 6 ذیل «محرم»؛ دایرهالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب، تهران: امیرکبیر، 1381، 3/ 2670.
2- قمی، شیخ عباس، کلیات مفاتیحالجنان. قم 1381، 383.
3- دایرهالمعارف فارسی، همانجا.
4- مجموعة مقالات نخستین همایش محرم و فرهنگ مردم ایران، (1379) سازمان میراث فرهنگی: ص 1.