قدمگاه

قدمگاه، محلی که در آن پیامبر یا امامی یا قدیسی پاگذاشته باشد یا اثر جای پایی در سنگ و یا نظایر آن برجامانده باشد، که آن را جای پای پیامبر یا امامان پندارند، جای قدم نهادن، طهارت‌خانه نیز گویند.

گویند حضرت آدم نخست از بهشت در سراندلیب (سریلانکا) پا نهاد و جای پای او در آن‌جاست.¹ قدمگاه‌ها به طور کلی به باور مردم آثاری از جای پای حضور حضرت علی(ع) در آن‌جا است که به صورت جا پای بازمانده، مانند آن‌که پای بر روی سطح گِلی گذارده و آثار انگشتان و کف پا به تمامه در آن فرو رفته و منطبع شده و یا جای پای اسب وی یا شتر ایشان، که به معنی گذر حضرت از این مکان‌ها است،² مردم این محل‌ها را به عنوان زیارتگاه قبول کرده و برای شفای بیماری‌ها و رهایی از درماندگی به آن محل می‌روند. مکان‌هایی به نام قدمگاه در توابع نیشابور که امامزاده‌ای در آن‌جا است و به هنگام ورود سنگ سیاهی که در آن جای پای دیده می‌شود و گویند جای پای امام رضا(ع) می‌باشد³ و یا در شازند اراک و حاجی‌آباد بافت وجود دارد.⁴

در جزیرة کیش قدمگاه «شیخ اندرابی» و خضر و الیاس به عنوان نگهبان دریا و صیادان در قشم،⁵ و «خضر» در چابهار که جمعة هر هفته زنان حاجتمند پای پیاده با ظرفی از خرما به زیارتش می‌روند که دارای تقدس می‌باشند⁶ و به صورت زیارتگاه درآمده‌اند و نزدیکی دروازه عطا کاشان قدمگاه حضرت علی(ع) در پای برج ماچه⁷ و در خرم‌آباد قدمگاه (رودگه) نورآباد، تنگ‌پری می‌باشد که تعدادی سنگ روی هم انباشته شده و روی آن پارچة سبزی وجود دارد و مردم برای زیارت به آن‌جا می‌روند.⁸ پراکندگی آن‌ها به ترتیب در استان کرمان، هرمزگان، خوزستان، اصفهان، لرستان و آذربایجان شرقی است که معمولاً علمای بزرگ و مشاعیر در آن‌جا مزار دارند.⁹

مآخذ:

1.   معین، محمد. فرهنگ فارسی معین. تهران: امیرکبیر، 1360، ص2647؛ نجفی، ابوالحسن. فرهنگ فارسی عامیانه. تهران: نیلوفر، ص1081؛ انوری، حسن. فرهنگ روز سخن. ص898.

2.   نوبان، مهرالزمان. نشریه: کتاب ماه (هنر). چشمه‌ها، قدمگاه‌ها و درختان نظر کرده. تهران: اردیبهشت1380، ص79-77.

3.   گزارش مؤلف و اطلس راه‌های ایران. تهران: 1360، گیتاشناسی، چ1، شماره انتشاراتی140.

4.   همان، همان‌جا.

5.   بلوکباشی، علی. جزیرة قشم صدف ناشکافتة خلیج فارس. دفتر پژوهش‌های فرهنگی، تهران: 1379، ص50-49.

6.   همان، «چابهار و بلوچ‌های آن». مجلة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران: 1348، ش5و 6، ص532.

7.   کلانتر، ضرابی؛ عبدالرحیم (سهیل کاشانی). تاریخ کاشان. به کوشش ایرج افشار، تهران: امیرکبیر، چاپ اول 1335 و دوم 1341، ص443- 442.

8.   محمد، میرشکرایی. «دیدار هوم». نشریه کتاب ماه و هنر شماره 25، مهر و آبان 1379، ص53 و 52 و گزارش مؤلف.

9.   نوبان، مهرالزمان. همان‌جا.

                                                                                                                                                                                                     

سیامک امینی