ماکو
ماكو، شهری در منتهی الیه شمال غربی ایران، شمالیترین شهر در استان آذربایجان غربی و با "0 '31 ْ44 طول شرقی و "0 '18 ْ39 عرض شمالی، در ارتفاع 1300 متری از سطح دریا1 و در فاصله862کیلومتری تهران و 280کیلومتری مركز استان (اورمیه) قرار دارد.2
ماكو مركز شهرستانی است به همین نام از شمال و شرق با جمهوری خودمختار نخجوان (جمهوری آذربایجان)، از غرب باکشور تركیه، از جنوب و جنوب غربی با شهرستانهای خوی و چالدران (هر دو در آذربایجان غربی) و از جنوب شرق با شهرستان جلفا (در آذربایجان شرقی)، همسایه بوده و برابر آخرین تغییرات تقسیماتکشوری وزارتکشور (در سال 1383ش) دارای 4 شهر، 3 بخش و 10 دهستان است.3
شهر ماكو در درهای بنا شدهکه رود زنگمار از آن عبور میكند.4 سرزمینی استکوهستانی با دشتها و درههای حاصلخیز و آب و هوای نسبتاً مساعدکه امكان مطلوبی را برایکشاورزی و دامداری فراهمکرده است. اشتغالات برخاسته از موقعیت مرزی به رشد و توسعهشهرکمكکرده است. جمعیت شهر در سال 1375 برابر با 33406 تن بود5 و طبق برآوردهای انجام شده در سال 1384ش به 40074 تن رسیده است.6
با توجه به اسناد و مدارك وکشفیات تاریخی، ماكو با نامهای باستانی آرتاز، روسا، شاوارشان و...7، همواره مسكون و محل برخورد فرهنگها بوده است. آثار و بناهای مختلف از جملهکتیبهمیخی قریهبسطام،کلیساها و قلعهها حكایت از وجود تمدنهای مختلف در منطقه دارد.8 یاقوت حموی مینویسد: ”ماكو دژی است در آذربایجانکه روی صخرهمرتفعی واقع شده است، زمانی یكی ازکاهنان مهم زردشتی در این شهر زندگی میكرده است“.9 حمدالله مستوفی نیز میگوید: ”ماكویه قلعهای است بر شكاف سنگی... و مرجانیثاکه بزرگکشیشان است، آنجا ساكن میباشد“.10
مآخذ
1- جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1164.
2- سازمان حمل و نقل و پایانههایکشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 2 و 134.
3- دفتر تقسیماتکشوری. نشریهعناصر و واحدهای تقسیماتکشوری. تهران: دفتر تقسیماتکشوری (وزارتکشور)، 1383.
4- جعفری. همان. ج 2، رودها و رودنامهایران، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 254.
5- نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزیکشور)، 1382، ص 192.
6- مركز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهایکشور بر اساس محدودهسال 1380. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزیکشور، 1382، ص 41.
7- چكنگی، علیرضا. فرهنگنامهتطبیقی نامهای قدیم و جدید مكانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 251.
8- موسوی ماكویی، میر اسدالله. تاریخ ماكو. چ 1، تهران: بیستون، 1376، ص 12-26، 153-172.
9- یاقوت حموی، شهابالدین ابوعبدالله. فرهنگ نام شهرها و آبادیها. ترجمهمحمّد پروین گنابادی. تهران: ابن سینا، 1347، ص 49-50.
10- مستوفی، حمدالله. نزهةالقلوب. بهکوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص 89.
غلامحسین تکمیل همایون