ایل جلالی
جلالی، از ایلات بزرگ ترک پراکنده در استان آذربایجان غربی ایران.
خاستگاه اصلی این ایل در سرزمین عثمانیها بوده است که در زمان شاه عباس صفوی (حک 995-1037ق / 1587-1628م) به ایران کوچانده و در نواحی آذربایجان، کردستان و قزوین اسکان داده میشوند. در 932-933ق، شخصی به نام آتماجه که از قزلباشها بود با گروهی از ترکها در امپراتوری عثمانی دست به شورش زدند و به نواحی مختلف هجوم بردند و به قتل و غارت و راهزنی پرداختند. نهایتاً آتماجه و گروهش مقابل نیروهای بیگلربیگی دیار بکر ـ خسرو پاشا ـ توان مقاومت نیافتند و به ایران گریختند. به گزارش منابع تاریخی ترک گروه آتماجه بعدها به جلالی معروف شدند. برخی جلالیها را کرد دانستهاند و از اختلافات و درگیریهایشان با عثمانیها و کوچ به سمت کردستان و... کرد بودن آنها را نتیجهگیری کردهاند.1
نام ایل از نام بنیانگذار ایل ـ جلال ـ گرفته شده است.2 بیشتر جلالیها یکجانشین شدهاند؛ با این حال شمار زیادی از آنها کوچنده هستند و بین روستاهای شهرستانهای چالدران و ماکو استان آذربایجان غربی ییلاق و قشلاق میکنند.3 کوچندگان جلالی 2/48 درصد خانوارهای کوچندة استان آذربایجان غربی شامل میشوند.4
ایل جلالی از 10 طایفه و 59 باو (= تیره) و 247 اوبه (= زومه) تشکیل شده است.5
در ساختار سیاسی ـ رهبری جلالیها، منصب موروثیِ ریاستِ ایل در رأس هرم قدرت و در بالاترین مقام تصمیمگیری قرار دارد و رؤسای طایفه و اوبه (سراوه = سراوبه) پس از او قرار میگیرند.6
از جمعیت کل جلالیها اطلاع چندانی در دست نیست. شمار جمعیت کوچندة ایل جلالی در 1377ش، 2685 خانوار و 19314 نفر گزارش شده است.7
جلالیها اقتصاد پررونقی دارند و از طریق پرورش گاو و گاومیش، بز و گوسفند و شتر و کشاورزی و باغداری امرار معاش میکنند.8
مآخذ:
1- اسکندرینیا، ابراهیم. ساختار سازمان ایلات و شیوة معیشت عشایر آذربایجان غربی. بندرانزلی: 1366، ص 52-62؛ توحدی، کلیمالله. حرکت تاریخی کرد به خراسان. مشهد: 1364، ص 2/176-177؛ لطفی پاشا. تواریخ العثمانی. استانبول: 1341ق، ص 323؛ نیز نک: سومر، فاروق. نقش ترکان آناطولی در تشکیل و توسعة دولت صفوی. ترجمة احسان اشراقی، محمدتقی امامی، تهران: 1371، ص 94-95.
2- اسکندرینیا، ابراهیم. همان. ص 130.
3- سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، جمعیت عشایری دهستانها. تهران: 1378، ص 23، 27-28.
4- اسکندرینیا، ابراهیم. همانجا.
5- اسکندرینیا، ابراهیم. همانجا.
6- اسکندرینیا، ابراهیم. همانجا.
7- سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی. تهران: 1378، ص 15.
8- اسکندرینیا، ابراهیم. همان. ص 132.
معصومه ابراهیمی